Elektroconvulsietherapie bij depressieve adolescenten

Amersfoort, september 2007,

De twee casussen in het artikel van collega Van Niel et al. roepen de vraag op of er behandeling met clozapine overwogen is (2007:1765-9). Clozapine is bewezen effectiever dan andere antipsychotica bij therapieresistente schizofrenie. Voor klassieke antipsychotica was dat reeds eerder aangetoond.1 In een recente, gerandomiseerde open ‘switch’-studie bij volwassen patiënten met schizofrenie, resistent voor atypische antipsychotica (olanzapine, quetiapine, risperidon, ziprasidon), bleek clozapine effectiever dan een van de niet eerder voorgeschreven, atypische antipsychotica.2

In de eerste casus schrijven Van Niel et al. achtereenvolgens twee verschillende atypische antipsychotica voor, olanzapine en quetiapine. Beide middelen blijken niet effectief te zijn bij de patiënt. In een dergelijke situatie, dat wil zeggen na twee ineffectieve behandelingen met atypische antipsychotica, is er sprake van therapieresistentie voor deze groep van middelen. Bij behandeling van 36 adolescenten met schizofrenie met clozapine werd een remissiepercentage van 75 bereikt, met bijwerkingen die vergelijkbaar waren met die van de volwassen populatie.3 Op grond van de buitengewone effectiviteit van clozapine, is behandeling hiermee de logische volgende stap. Ook in het geval van de tweede casus, een patiënt met een psychotische depressie, zou clozapine, na gebleken ineffectiviteit van risperidon en venlafaxine, een zinnige behandeloptie zijn geweest. Temeer daar de differentiële diagnose van de tweede casus ‘schizoaffectieve stoornis’ is.

Het behandelen van adolescenten met clozapine is in Nederland niet gebruikelijk. De klinische ervaring leert dat met clozapine bij behandeling van adolescenten met uiteenlopende stoornissen als gedragsproblemen, suïcidaliteit en automutilatie een snel effect kan optreden, ook indien de patiënten in kwestie al jaren therapieresistent waren.4 5

Het overwegen van een behandeling met clozapine kan een tussenstap of een alternatief zijn voor elektroconvulsietherapie. Het zijn beide behandelingen die om een zorgvuldige afweging vragen. In de bespreking met de patiënten en hun familie kunnen, conform de informatieplicht voor artsen in het kader van de Wet op de Geneeskundige Behandelovereenkomst (WGBO), de voor- en nadelen van beide behandelmogelijkheden goed worden belicht. Met twee effectieve behandelopties bestaat er in geval van therapieresistentie een reële keus voor patiënt en familie.

De auteurs zien af van een antwoord