De opbouw van de beschouwing en de samenvatting

Sectie 4/5: Beschouwing en samenvatting

NTvG Syllabus Methodologie
Rolf Groenwold
Citeer dit artikel als
Ned Tijdschr Geneeskd. 2017;161:B1880

Sectie 4/5 is een onderdeel van de online syllabus 'Medische informatie de baas'. 

Leestijd theorie: 30 min.

Maak de quiz bij sectie 4/5.


 

Samenvatting

In een beschouwing aan het slot van een artikel staan de voornaamste resultaten van een onderzoek opgesomd. 
Elk artikel begint met een samenvatting. De samenvatting bevat feitelijk alle beschreven onderdelen uit sectie 1, 2, 3 en 4 van de online leermodule. Na lezing van de samenvatting kan je een geïnformeerde beslissing nemen of het artikel betrouwbaar en klinisch relevant is.

4.1 De opbouw van de beschouwing

Hoe is de beschouwing van een wetenschappelijk artikel opgebouwd en wat is het doel van dit onderdeel van een artikel?

De beschouwing begint met een korte samenvatting van de voornaamste resultaten. De belangrijkste getallen mogen daar gerust nog een keer worden genoemd. Daarna worden deze in een breder perspectief geplaatst: hoe verhouden de resultaten van dit onderzoek zich tot die van eerder onderzoek? Als er verschillen zijn, waar zouden die dan door kunnen komen? Heeft dit onderzoek meer duidelijkheid verschaft of zijn er vooral meer vragen bij gekomen?

Vervolgens wordt een aantal aansprekende resultaten uitgelicht en mag de onderzoeker speculeren over mogelijke mechanismes die hieraan ten grondslag liggen. Wijzen alle resultaten in dezelfde richting? En als dat niet zo is, hoe zou dat dan kunnen komen? Dit is een beschouwend moment, dat veel vraagt van de lezer; fundamenteel onderzoek en klinisch onderzoek kunnen hier immers samenkomen. Soms wordt een hele batterij aan eerdere onderzoeksresultaten uit de kast getrokken om de lezer te overtuigen.

Een analyse van sterke en zwakke punten mag niet ontbreken. De lijst met sterke punten is vaak langer dan die met zwakke punten, terwijl de zogenoemde zwakke punten veel meer houvast geven om het onderzoek op waarde te schatten. Die zwakke punten worden vaak gebracht als punten die zouden kunnen worden verbeterd. En dat is dan een mooi bruggetje naar toekomstig onderzoek. Suggesties voor toekomstig onderzoek zijn eigenlijk het minst interessante onderdeel van de beschouwing, tenzij je zelf onderzoek wil gaan doen en op zoek bent naar een goed idee.

De voorlaatste alinea is nog een krachttoer, omdat de cirkel nu rond moet worden gemaakt. De onderzoeker begon met een domein en een vraagstelling die relevant is voor dat domein. Nu we het antwoord op die vraag weten, moeten we met dat antwoord weer terug naar het domein. De generaliseerbaarheid, of de mate waarin de resultaten van het onderzoek van toepassing zijn op mensen die niet aan het onderzoek deelnamen, is niet te vangen in een getal en valt niet direct af te lezen aan de resultaten.

De onderzoeker moet argumenten aanleveren voor deze generaliseerbaarheid en je moet beoordelen of en in hoeverre je het eens bent met die argumenten. Dat vereist soms veel achtergrondkennis. En als de groep mensen op wie de resultaten van toepassing zijn eenmaal is gedefinieerd, wat zijn dan de implicaties van het onderzoek voor de medische zorg bij deze groep mensen? Dit is ook de plek om, waar mogelijk, aanbevelingen te doen voor de dagelijkse medische praktijk.

In de laatste alinea mag je uitrollen naar de finish: de belangrijkste bevindingen en implicaties worden nog eens kort maar krachtig herhaald.

 

4.2 Waar u op moet letten in de beschouwing

Nu je weet wat je kan verwachten in de beschouwing is het ook makkelijker om kritisch te zijn. De belangrijkste tip die we je kunnen geven is om na het lezen van de resultaten niet achterover te leunen en de beschouwing alleen nog voor kennisgeving aan te nemen.

De volgorde binnen de inleiding en de paragrafen over de methode en resultaten volgt vaste patronen. Als de onderzoeksvraag zinvol en goed gedefinieerd is, passen de methode en resultaten in sjablonen. Maar in de beschouwing vindt het echte denkwerk plaats. Het op waarde schatten en duiden van de onderzoeksresultaten vereist meer dan alleen kennis over hoe een onderzoek moet worden opgezet of over hoe een statistische analyse eruit zou moeten zien. Hier aangekomen wordt ook eigenlijk het meeste van jou – als lezer – gevraagd.

Wanneer nieuwe resultaten plotseling tevoorschijn worden getoverd in de beschouwing, moet je dat niet accepteren. Voor de resultaten is er immers een aparte sectie. Aan het begin van de beschouwing worden de belangrijkste bevindingen samengevat. Als daarna nog nieuwe resultaten worden gepresenteerd, kunnen we wel opnieuw beginnen.

Nog erger is het als de conclusies niet overeenstemmen met de resultaten. Er is geen verband gevonden en toch luidt de conclusie dat er wel een verband is. Een mogelijk argument is dan dat eerder onderzoek wel een verband heeft aangetoond. Uiteraard mogen de bevindingen uit eerder onderzoek worden meegewogen bij het komen tot conclusies of aanbevelingen. Maar als de conclusie lijnrecht tegenover de resultaten van het betreffende onderzoek staat, moet een onderzoeker toch in ieder geval een goede reden geven waarom hij het onderzoek überhaupt heeft gedaan.

Tot slot moet u zich niet laten verleiden mee te gaan in al te optimistisch generaliseren van onderzoeksresultaten zonder dat daar een goede onderbouwing voor wordt gegeven. Natuurlijk is het generaliseren van onderzoeksresultaten een proces met onzekerheid. Maar er is een verschil tussen een ‘educated guess’ en ‘wishful thinking’.

Sectie 5

5.1 De samenvatting

De samenvatting van een onderzoeksartikel staat doorgaans aan het begin van het artikel. Eerder bespraken we de verschillende onderdelen van een artikel in de volgorde waarin ze ook in een artikel zijn terug te vinden. Waarom bespreken we de samenvatting dan nu pas? De voornaamste reden is dat alle hiervoor genoemde onderdelen terugkomen in de samenvatting en dat je daarom kennis moet hebben van al die onderdelen om een samenvatting op waarde te kunnen schatten.

Als de samenvatting de juiste informatie bevat, weet je meteen waar je aan toe bent en kan je een geïnformeerde beslissing nemen of je verder moet lezen. Hopelijk kom je later niet meer voor onaangename verrassingen te staan. Het vereiste dat de samenvatting juiste informatie moet hebben, is evident. Overdreven interpretatie van de resultaten of selectieve rapportage van alleen de ‘significante’ resultaten in de samenvatting zetten een lezer wellicht op het verkeerde been. Maar als je verder leest, weet je dat vanzelf in het juiste perspectief te plaatsen en dan alsnog het kaf van het koren te scheiden.

 

5.2 De rol van richtlijnen

Alle soorten onderzoek hebben hun eigenaardigheden. Als je meer wilt weten over een bepaald soort onderzoek en wat daarvan bijvoorbeeld de specifieke valkuilen zijn, loont het de moeite een richtlijn voor het rapporteren van dat type onderzoek erbij te pakken, bijvoorbeeld de CONSORT-richtlijn voor gerandomiseerd onderzoek, de STROBE-richtlijn voor observationeel onderzoek, of de TRIPOD-richtlijn voor prognostisch of diagnostisch onderzoek. Deze en veel andere richtlijnen voor het rapporteren van medisch onderzoek zijn vrij te raadplegen via de website van het Equator Network (www.equator-network.org).

Dergelijke richtlijnen gaan natuurlijk over wat er zou moeten worden gerapporteerd. Toch zijn die richtlijnen ook nuttig als een richtlijn over zaken waarop moet worden gelet bij het lezen van een artikel. Er is een reden waarom bepaalde zaken moeten worden gerapporteerd. In die richtlijnen, of in de achtergrondartikelen bij de richtlijnen, worden die redenen vaak benoemd. Het is niet zo dat de richtlijnen om exotische gegevens vragen; het zijn de basiszaken die standaard zouden moeten worden gerapporteerd. En zelfs als je niet precies snapt waarom iets relevant is, moeten de alarmbellen toch afgaan wanneer zaken die blijkbaar relevant zijn niet zijn beschreven.

 

5.3 Belangenverstrengeling

Voor niets gaat de zon op en al het andere kost geld. En dat geldt zeker ook voor medisch onderzoek. Maar wie betaalt dat onderzoek? En is het relevant om dat te weten? Om die laatste vraag te beantwoorden: het is zeker relevant om te weten wie de sponsor van een onderzoek is, vooral als die sponsor een al dan niet financieel belang heeft bij de uitkomsten van het onderzoek. Onderzoek dat is gesponsord door de farmaceutische industrie, wordt selectiever gepubliceerd dan onderzoek dat niet door de industrie is gesponsord.26 Lees dus die kleine lettertjes over wie de sponsor is en wat zijn rol is geweest.

Een onderzoek naar de effecten van een geneesmiddel dat is gesponsord door een farmaceutisch bedrijf dat het middel zelf op de markt wil brengen, is op zichzelf niet minder valide.27 Maar er is ook niets mis mee om extra kritisch te kijken naar bijvoorbeeld de geïncludeerde onderzoeksgroep, tegen welke behandeling de onderzochte behandeling werd afgezet en of de uitkomstmaat in het onderzoek klinisch relevant is.28

 

5.4 Verder lezen

Zoals we eerder al opmerkten, richt ‘Medische literatuur de baas’ zich op de meest voorkomende situaties in patiëntgebonden onderzoek. Hoewel niet alle artikelen over medisch onderzoek binnen de geschetste kaders passen, zijn veel van de besproken onderwerpen generiek, zoals bias, en komen ze ook in andere vormen van wetenschappelijk onderzoek terug. Een uitgebreidere beschrijving van de verschillende onderwerpen is bijvoorbeeld te vinden in het leerboek van Vandenbroucke en Hofman.29

Ook publiceerde het NTvG al eerder artikelen over een verscheidenheid aan methodologische thema’s. Op onze website zijn al deze artikelen te vinden in het dossier ‘Methodologie van onderzoek’.

Maak de quiz bij sectie 4/5. 

Sectie 1: Inleiding en onderzoeksvraag
Informatiekader

Gerelateerde artikelen

Reacties