Regels en veiligheid in de zorg

Reactie op het rapport ‘Veilige zorg, goede zorg?’
Perspectief
Roland Bal
Hester van de Bovenkamp
Iris Wallenburg
Citeer dit artikel als: Ned Tijdschr Geneeskd. 2019;163:D4176
Abstract

Samenvatting

Het recente rapport ‘Veilige zorg, goede zorg?’ van het Centrum Ethiek en Gezondheid (CEG) is een waardevolle bijdrage aan de discussies over patiëntveiligheid en regeldruk in de zorg. Het CEG bekritiseert de verabsolutering van veiligheid in het zorgbeleid van het afgelopen decennium. Veiligheid als absolute waarde doet geen recht aan de dilemma’s waarmee zorgprofessionals worden geconfronteerd en leidt bovendien tot onnodige bureaucratische regeldruk. Het CEG pleit voor meer waardenpluriformiteit. Zorgverleners zullen daarbij verschillende kernwaarden tegen elkaar af moeten wegen en compromissen moeten sluiten. In deze beschouwing beargumenteren wij dat het rapport van het CEG nog een stap verder had kunnen gaan door de veerkracht van zorgprocessen te benadrukken. Hiermee kan namelijk een goede aanzet worden gegeven tot een ander, bottom-up en op de praktijk gebaseerd perspectief op regels en verantwoording. Veerkracht stelt eisen aan de reflexiviteit van zorgprofessionals. Toezichthouders kunnen deze reflexiviteit stimuleren.

Auteursinformatie

Erasmus Universiteit Rotterdam, afd. Beleid & Management Gezondheidszorg, Rotterdam: prof.dr. R. Bal, wetenschapsonderzoeker; dr. H. van de Bovenkamp, bestuurskundige; dr. I. Wallenburg, verpleegkundige en zorgsocioloog.

Contact R. Bal

Belangenverstrengeling

Belangenconflict en financiële ondersteuning: geen gemeld.

Auteur Belangenverstrengeling
Roland Bal ICMJE-formulier
Hester van de Bovenkamp ICMJE-formulier
Iris Wallenburg ICMJE-formulier

Reacties

Wim
van der Pol

9 augustus 2019 - 16:26

Ik ben al menig jaartje bezig met alle aspecten van veiligheid in de zorg, maar het signalement van het CEG verbaast mij enorm. Het doet een beetje afbreuk aan alle inspanningen om veiligheid op de kaart te houden. De vraag is wat wil het CEG hiermee bereiken? Meer bewustwording onder professionals? Uit de reacties van de geinterviewden in het rapport wordt duidelijk wat we al wisten, dat protocollering in de zorg soms doorschiet; dat wisten we al langer, ook geldend in onze maatschappij. Maar mijn bezwaar is dat het CEG deze constatering koppelt aan het kwaliteits- en veiligheidsdenken. Zo er al sprake is van bezorgdheid bij het CEG over dit denken, dan zou op zijn minst geconstateerd kunnen worden dat er onvoldoende kennis is onder de zorgprofessionals van het omgaan met risico's. Een grondige analyse van iedere ernstige gebeurtenis is niet eenvoudig en wordt vaak node gemist om er voldoende lering en verbetering in aan te brengen. Het vereist de nodige intervisie en mentorschap (eg begeleiding) om door te dringen in de hoofden van veroorzakers. Tot slot een woord over de definitie van veiligheid. Het stoort mij al jaren dat een fout als onbedoeld en vermijdbaar wordt omschreven. Nog erger potentieel vermijdbaar. Dat laatste is een dubbele omschrijving, en het eerste (onbedoeld) klinkt nogal wiedes. Wie maakt er bedoeld, met opzet een fout? Uit mijn analyses blijkt vaak dat de fout pas ontstaat wanneer signalen dat het fout gaat, worden genegeerd of door omstandigheden (context) worden beinvloed. Winst van het CEG rapport is juist dat aan de context een belangrijke rol wordt weggelegd. Er zijn inderdaad vele contextvariabelen denkbaar.

Wim van der Pol, Apotheker np

Roland
Bal

9 augustus 2019 - 17:46

Door te laten zien dat de zorg bol staat van waardenconflicten pleit het CEG--tenminste in onze lezing juist voor meer veiligheidsbewustzijn. Professionals kunnen zich dan immers evenmin achter regels verschuilen (net als toezichthouders, verzekeraars etc), maar moeten bewust compromissen zoeken. In ons artikel pleiten wij er juist voor dat hier meer aandacht voor komt en professionals daar ook meer ruimte voor krijgen.

Analyse van incidenten kan dan inderdaad helpen om dat bewustzijn te creëren en bewust te worden van de kwetsbaarheid en contextafhankelijkheid van veel sitiuaties in de zorg. Ook voor incidentenonderzoek geldt echter dat het kan doorschieten in formalismen en het is dan ook zeker niet zaligmakend (zie onze 'kennissynthese calamiteitentoezicht' van juni 2018). Daarbij komt dat er ook veel geleerd kan worden door te reflecteren op de zorgprocessen die juist wel goed gaan.

Wat betreft de definitie van veiligheid; hier is sprake van enige verwarring--ten eerste omdat wij noch de CEG het hebben over onbedoelde fouten en ten tweede omdat als het al over onbedoeld gaat (in de definitie van Wagner en van der Wal bijvoorbeeld) dit niet op fouten maar op schade slaat en dan verdwijnt de tegenstrijdigheid. 

Roland Bal, hoogleraar Bestuur en Beleid EUR