Prof.dr. Willem J. Kolff

In memoriam
Citeer dit artikel als
Ned Tijdschr Geneeskd. 2009;153:B309
Figuur 1

‘Willem Kolff, doctor who invented kidney and heart machines, dies at 97’, kopte The New York Times op 12 februari 2009.

Tien jaar geleden, om precies te zijn op 4 november 1999, maakte ik voor het eerst kennis met prof.dr. Kolff in Kampen. De aanleiding was een symposium over de technische en ethische consequenties van medische innovaties in het nieuwe millennium. Ik kondigde mij aan als collega en fan en vroeg hem om een handtekening. Bij de handtekening maakte hij een wat bibberige tekening van een kunsthart (figuur). In zijn witte outfit – met grote witte gympen – en met zijn witte haardos en dito baardje vormde hij het onbetwiste middelpunt.

Figuur 2

In de bijna 20 jaar dat ik als internist in een perifeer ziekenhuis werkte, ben ik in toenemende mate gefascineerd geraakt door de inspiratie, werklust en drive van Kolff. Bovendien was hij gepassioneerd en betrokken en niet alleen vakmatig geïnteresseerd in de medemens. Ik meen dan ook in zijn geest als innovator te handelen door mij verre te houden van een poging tot het schrijven van een biografie. Trouwens, die bestaat al, en ik kan bij benadering niet compleet zijn bij een zodanig ‘vervuld leven’.

In de oorlogsjaren begon Kolff met de zeer betwiste niervervangende behandeling – hemodialyse – in een geïsoleerde kleine kliniek. Weinig is nagedacht over de vraag hoe dat in vredesnaam mogelijk is geweest. Het moet een bepaalde mix van ingrediënten zijn geweest: de juiste mensen op de juiste tijd en op de juiste plaats, want vandaag de dag was Kolffs behandelingsvoorstel zelfs niet voorbij de secretaresse van een medisch-ethische commissie gekomen. Ik denk dat zijn onlangs overleden assistent Bob van Noordwijk een cruciale rol heeft gespeeld, als de rustige dienende wetenschapper die op de achtergrond bleef. Onmisbaar was ook de ploeg toegewijde verpleegkundigen. Bovendien wist Kolff ziekenhuisbestuurders, collega’s en vooral (familie van) patiënten te overtuigen.

Na zijn emigratie naar de VS, vlak na de oorlog, heeft Kolff niet alleen in belangrijke mate bijgedragen aan de verdere ontwikkeling van de hemodialyse, maar ook aan de ontwikkeling van de hart-longmachine en andere ‘vervangende organen’. Hij mag dan ook gerust de vader van de hemodialyse worden genoemd, maar óók die van ‘artificiële organen’ in het algemeen. Door de zeldzame combinatie van verbeeldingskracht, doorzettingsvermogen en een hoge morele standaard verdient hij het een blijvende bron van inspiratie te zijn voor zittende en aankomende medici en paramedici.

Bij onze ontmoeting verzocht Kolff mij dringend om in actie te komen om ‘zijn’ oude ziekenhuis, de Engelenbergstichting in Kampen, van de slopershamer te redden. Daardoor ben ik in de jaren daarop op allerlei manieren betrokken gebleven bij het fenomeen Kolff. Het laatste wapenfeit was de opening van een expositie in zijn voormalige werkkamer te Kampen in november 2008.

De Willem Kolff Stichting onderhoudt een prachtige website, die niet alleen aandacht besteedt aan het leven, werken en overlijden van Kolff, maar ook gericht is op de toekomst. In het gastenboek treft de lezer ontroerende reacties aan (http://www.willemkolffstichting.nl/gastenboek.php).

Auteursinformatie
Verantwoording

Zwolle, februari 2009
Jan Taco te Gussinklo

Gerelateerde artikelen

Reacties