Misidentificatiewanen herkennen

Een onzichtbaar persoon draagt een zwarte trui en een zwarte hoed.
Luisteren
Floor J.A. van Deudekom
Floor van den Hanenberg
Miriam Goudsmit
Indrag K. Lampe
Jos P.C.M. van Campen
Citeer dit artikel als
Ned Tijdschr Geneeskd. 2022;166:D6283
Abstract

Dames en Heren,

Vandaag gaan we het hebben over een neuropsychiatrisch symptoom dat weliswaar weinig voorkomt, maar zeer belastend kan zijn voor patiënten en hun omgeving. Herkenning van de misidentificatiewaan is daarom van belang.

In onze dagelijkse praktijk op de afdeling Geriatrie van een algemeen ziekenhuis zien we dat bepaalde neuropsychiatrische symptomen frequent voorkomen bij patiënten met dementie. In het beginstadium van dementie zien we bijvoorbeeld vaak affectieve symptomen als apathie en depressie. In een later stadium komen hyperactieve symptomen als agitatie of agressie meer voor.1-3

Andere symptomen komen minder vaak voor. Daardoor worden ze ook minder goed herkend, en blijft behandeling of begeleiding vaak achterwege. Zo raakt de mantelzorger eerder overbelast. In deze klinische les bespreken wij drie patiënten bij wie er sprake is van zo’n minder vaak voorkomende vorm van een neuropsychiatrisch symptoom: de misidentificatiewaan. Herkenning van de misidentificatiewaan is van belang, omdat hij consequenties kan hebben voor de behandeling en begeleiding van de patiënt en zijn of haar omgeving.

Patiënt A, een 83-jarige man, werd bijna 2 jaar geleden in het ziekenhuis beoordeeld. Daarbij werden subjectieve geheugenstoornissen en relationele problemen…

Auteursinformatie

OLVG locatie West, Amsterdam. Afd. Geriatrie: dr. F.J.A. Van Deudekom, aios klinische geriatrie; drs. F. van den Hanenberg, geriater; drs. J.P.C.M. van Campen. Afd. Psychiatrie en Medische Psychologie: drs. M. Goudsmit, klinisch psycholoog; dr. I.K. Lampe, psychiater.

Contact F.J.A. van Deudekom (F.J.A.vanDeudekom@olvg.nl)

Belangenverstrengeling

Belangenconflict en financiële ondersteuning: er zijn mogelijke belangen gemeld bij dit artikel. ICMJE-formulieren met de belangenverklaring van de auteurs zijn online beschikbaar bij dit artikel.

Auteur Belangenverstrengeling
Floor J.A. van Deudekom ICMJE-formulier
Floor van den Hanenberg ICMJE-formulier
Miriam Goudsmit ICMJE-formulier
Indrag K. Lampe ICMJE-formulier
Jos P.C.M. van Campen ICMJE-formulier

Gerelateerde artikelen

Reacties

Michiel W.
Hengeveld

Goed dat er aandacht wordt besteed aan de misidentificatiewanen, een fascinerend psychotisch symptoom. Mij verbaast wel dat er bij de beschrijving van de eerste twee casus wordt genoteerd dat het psychiatrisch onderzoek niet afwijkend is. Dat terwijl er toch duidelijk sprake was van misidentificatiewanen bij beide patienten. Bij patient A waren er ook subjectieve geheugenproblemen en patient B had de paranoide waan dat er bij haar werd ingebroken. Behoorlijk afwijkend, zou ik zeggen. Anders dan in de algemene geneeskunde worden in het status-mentalisonderzoek niet alleen de objectief waarneembare symptomen beschreven - dat zijn er meestal weinig - maar ook de subjectief vermelde psychiatrische symptomen, zoals wanen (Hengeveld e.a., 2020). Op deze manier worden door de onderzoeker de de psychopathologische fenomenen, die uit de (hetero)anamnese blijken, geinterpreteerd en 'geobjectiveerd' tot psychiatrische symptomen. Zonder dat zou het psychiatrisch onderzoek wel een erg magere bedoeling blijven (zoals in dit artikel).

Ten slotte nog een verzuchting over het gebruik van het woord 'medische' oorzaken, terwijl bedoeld wordt: 'somatische' oorzaken. Psychiatrie is een medisch specialisme, dus ook niet-somatische oorzaken van psychiatrische aandoeningen zijn toch ook te beschouwen als 'medisch'? 

 

 

Michiel W. Hengeveld, psychiater
Literatuur

Hengeveld MW, Oosterbaan D & Tijdink J. Handboek psychiatrisch onderzoek. Amsterdam: Boom/de Tijdstroom, 2020 (p. 245).