De gestructureerde samenvatting: een hulpmiddel voor lezer en auteur

M.L.A. Comans
A.J.P.M. Overbeke
Citeer dit artikel als
Ned Tijdschr Geneeskd. 1990;134:2338-43
Abstract
Download PDF

Inleiding

Zie ook de redactionele kanttekening op bl. 2337-8.

Samenvatting

Gestructureerde samenvatting met een lopende tekst

Op de hoofdredactie van het Nederlands Tijdschrift voor Geneeskunde (NTvG) werd in een descriptief onderzoek de informatieve waarde bepaald van gestructureerde samenvattingen van oorspronkelijke artikelen in Annals of Internal Medicine (AIM), British Medical Journal (BMJ) en New England Journal of Medicine (NEJM) vergeleken met samenvattingen die zijn gepubliceerd in NTvG.

Hiertoe werden 15 oorspronkelijke artikelen van AIM (5), BMJ (5) en NEJM (5) uit 5 opeenvolgende nummers vanaf 1 maart 1990 en alle oorspronkelijke artikelen van 6 opeenvolgende nummers van NTvG (21) kritisch gelezen. Volgens de criteria opgesteld door de ‘ad hoc working group for critical appraisal of the medical literature’ werd de informatieve waarde bepaald van alle buitenlandse samenvattingen en van 10 geselecteerde samenvattingen uit NTvG. Van alle gelezen artikelen uit NTvG werden gestructureerde samenvattingen gemaakt.

De samenvattingen van AIM, BMJ en NEJM zijn helder en gedetailleerd. Wel ontbreken vaak sociodemografische gegevens van de patiëntengroep, wijze van patiënten-selectie en gebruikte statistische analyse-methode(n). In de gepubliceerde samenvattingen van NTvG ontbreken gegevens omtrent doel, opzet en plaats van onderzoek, sociodemografische patiëntengegevens, doch resultaten en conclusies worden duidelijk weergegeven. De door de auteurs gestructureerde samenvattingen zijn langer dan de gepubliceerde samenvattingen: een toename van naar ½ kolom.

Gestructureerde samenvattingen nemen meer ruimte in maar zijn informatiever. Auteurs van oorspronkelijke artikelen in NTvG worden geadviseerd een gestructureerde samenvatting te maken. De redactie en haar adviseurs moeten controleren of geen essentiële gegevens ontbreken.

Gestructureerde samenvatting met aparte vermelding van de onderdelen

Doel

Bepalen en vergelijken van de informatieve waarde van gestructureerde samenvattingen van oorspronkelijke artikelen in Annals of Internal Medicine (AIM), British Medical Journal (BMJ) en New England Journal of Medicine (NEJM) en van gepubliceerde samenvattingen in het Nederlands Tijdschrift voor Geneeskunde (NTvG).

Plaats

Hoofdredactie NTvG.

Opzet

Descriptief.

Materiaal en methode

Kritisch lezen van 15 oorspronkelijke artikelen van AIM (5), BMJ (5) en NEJM (5) en uit 5 opeenvolgende nummers vanaf 1 maart 1990 en alle oorspronkelijke artikelen van 6 opeenvolgende nummers van NTvG (21) vanaf 7 april 1990. Volgens de criteria opgesteld door de ‘ad hoc working group for critical appraisal of the medical literature’ werd de informatieve waarde bepaald van alle buitenlandse samenvattingen en van 10 geselecteerde samenvattingen uit NTvG. Van alle gelezen artikelen uit NTvG werden gestructureerde samenvattingen gemaakt.

Resultaten

Gestructureerde samenvattingen van AIM, BMJ en NEJM zijn helder en gedetailleerd. Wel ontbreken vaak sociodemografische patiëntengegevens, wijze van patiëntenselectie en gebruikte statistische analyse-methode(n). In de gepubliceerde samenvattingen van NTvG ontbreken gegevens omtrent doel, opzet en plaats van onderzoek, sociodemografische patiëntengegevens, doch resultaten en conclusies worden duidelijk weergegeven. De door de auteurs gestructureerde samenvattingen zijn langer dan de gepubliceerde samenvattingen: een toename van naar ½ kolom.

Conclusie

Gestructureerde samenvattingen nemen meer ruimte in maar zijn informatiever. Auteurs van oorspronkelijke artikelen in NTvG worden geadviseerd een gestructureerde samenvatting te maken. De redactie en haar adviseurs moeten controleren of essentiële gegevens ontbreken.

Inleiding

Het grote aanbod van ongeveer 20.000 biomedische tijdschriften en het grote belang om van de belangrijkste medische ontwikkelingen op de hoogte te blijven, nopen artsen een effectieve selectie van vakliteratuur toe te passen. Zij kiezen bruikbare artikelen op basis van titel, bekendheid met de auteur(s), plaats van het onderzoek, maar vooral ook op basis van de samenvatting.1 Deze samenvatting staat bij publikatie van oorspronkelijk klinisch onderzoek meestal op de eerste pagina van het artikel. Veelal staan samenvattingen van oorspronkelijke artikelen ook in ‘on line’-databanken (MEDLINE en EMBASE) en in bestanden op CD-ROM (MEDLINE) of diskettes (Medical Science Weekly). In 1987 heeft de ‘ad hoc working group for critical appraisal of the medical literature’ op initiatief van de redactie van de Annals of Internal Medicine het voorstel gedaan om bij oorspronkelijk (vooral prospectief) onderzoek dat betrekking heeft op ontstaan, diagnostiek, behandeling en beloop van gezondheidsproblemen en op prognose alsmede op preventieve en economische aspecten van deze problemen, de doorlopende tekst van de samenvatting om te vormen tot een gestructureerde tekst met als voornaamste onderdelen: doel, opzet, patiënten en methoden, belangrijkste resultaten en conclusie(s).2 Altman en Gardner stelden voor ook de belangrijkste uitkomstvariabelen van het onderzoek en (of) klinische eindpunten te vermelden.3 Genoemde werkgroep was van mening dat samenvattingen met meer informatieve waarde de lezer, vooral de clinicus practicus, helpen uit het omvangrijke aanbod van medische literatuur de stukken te selecteren die voor hem van belang zijn. Voorts zouden gestructureerde samenvattingen het ‘oplossen’ van klinische problemen met behulp van een computer vergemakkelijken, omdat deze geordende medische onderzoeksgegevens geschikter zijn voor onderlinge vergelijking dan de ongeordende. Bovendien maken deze samenvattingen het voor de redacties van tijdschriften mogelijk sneller en nauwkeuriger de waarde van een artikel voor het betreffende tijdschrift te schatten.4-7

Wij bepaalden de informatieve waarde van gestructureerde samenvattingen van oorspronkelijke artikelen in 3 buitenlandse medische tijdschriften en van samenvattingen zoals gepubliceerd in het Nederlands Tijdschrift voor Geneeskunde (NTvG) en wij onderzochten tevens of de informatieve waarde toeneemt, indien de gepubliceerde samenvattingen in het NTvG worden omgezet in gestructureerde samenvattingen.

Materiaal en methode

Van Annals of Internal Medicine (AIM), van British Medical Journal (BMJ) en van New England Journal of Medicine (NEJM) werden 5 willekeurig gekozen oorspronkelijke artikelen uit 5 opeenvolgende nummers (vanaf 1 maart 1990) kritisch gelezen. Vervolgens werd gecontroleerd of de gestructureerde samenvattingen van deze 15 artikelen voldeden aan de criteria van de werkgroep. Er werd nagegaan welke essentiële informatie in de verschillende onderdelen van de samenvattingen ontbrak, om zo de informatieve waarde te bepalen. Hierbij werden alleen gegevens betrokken die in het artikel zelf werden vermeld en die dus van belang waren voor het betreffende onderzoek.

Van het NTvG werden 21 oorspronkelijke artikelen uit 6 opeenvolgende nummers (1990; 134, nrs. 14 t.e.m. 19) kritisch gelezen. Van elk van de gepubliceerde samenvattingen bij deze artikelen werd eveneens de informatieve waarde bepaald. Op grond van lengte of complexiteit werden 10 artikelen geselecteerd, die wat betreft het maken van gestructureerde samenvattingen het meeste rendement op zouden kunnen leveren. Van die 10 artikelen maakten wij aan de hand van dezelfde criteria twee vormen van gestructureerde samenvattingen: puntsgewijze samenvattingen, waarvan de verschillende onderdelen als hoofdstukjes waren gerangschikt, en samenvattingen met een doorlopende tekst. (Voor dit artikel is dat ook gedaan.) Tenslotte werd de gemiddelde lengte van de 10 in het NTvG gepubliceerde samenvattingen (het aantal woorden en kolommen) berekend en vergeleken met die van de door ons gemaakte twee vormen van gestructureerde samenvattingen van dezelfde artikelen.

Resultaten

De gestructureerde samenvattingen in BMJ en AIM waren voorzien van aparte hoofdstukjes voor de verschillende onderdelen, die in NEJM bestonden uit doorlopende tekst. De informatieve waarde van de 15 gestructureerde samenvattingen in AIM, BMJ en NEJM is weergegeven in tabel 1. In de samenvattingen werd bij de opzet van het onderzoek vaak niet vermeld in welke periode het onderzoek had plaatsgehad (AIM en BMJ tweemaal, NEJM driemaal). Tevens ontbraken belangrijke sociodemografische en klinische patiëntengegevens, wijze van selecteren en (of) randomiseren van de onderzochte patiëntengroep en gebruikte statistische analysemethoden (alle tijdschriften). De resultaten werden vrijwel altijd volledig en duidelijk weergegeven, soms ontbraken echter belangrijke p-waarden (BMJ en NEJM). De conclusie was veelal helder en op de onderzoeksresultaten gebaseerd. Wel ontbrak belangrijke informatie over de klinische implicaties van het onderzoek en het (nog) te verrichten additionele onderzoek (alle tijdschriften). Deze gegevens stonden overigens wel in de artikelen zelf vermeld.

De informatieve waarde van de in het NTvG gepubliceerde samenvattingen is weergegeven in tabel 2. In deze samenvattingen bleek informatie over de onderdelen doel, plaats en methodologische opzet van het onderzoek te ontbreken. Tevens ontbraken essentiële gegevens met betrekking tot klinisch therapeutisch onderzoek, zoals dosering en (of) wijze van toediening van geneesmiddelen. Daarnaast werden de uitkomstvariabelen en resultaten onvolledig of onduidelijk weergegeven en ook werd de mate van statistische significantie, zo deze aanwezig was, vaak niet vermeld.

De door ons gestructureerde samenvattingen van het NTvG-bleken inhoudelijk beter en overzichtelijker dan de tot op heden gebruikelijke samenvattingen. De gemiddelde lengte van de gepubliceerde en van de later gestructureerde samenvattingen uit het NTvG was respectievelijk 163,7 (SD 41,6) en 263,6 (SD 60,1) woorden. Na omzetting van de puntsgewijs gestructureerde samenvattingen in samenvattingen met een doorlopende tekst bleef de gemiddelde lengte gelijk: 265,9 (SD 52,6) woorden. Dit betekende in beide gevallen een toename van naar ½ kolom.

Beschouwing

In de samenvattingen van AIM, BMJ en NEJM ontbraken soms essentiële gegevens met betrekking tot de samenstelling van de onderzochte patiëntengroep en de methodologie van het onderzoek. Hierdoor werd de conclusie in de samenvatting van 3 van deze artikelen algemener geformuleerd dan op grond van de beschikbare gegevens mogelijk was (BMJ eenmaal en NEJM tweemaal). Daarnaast werd een negatief onderzoeksresultaat in de samenvatting van 2 artikelen (BMJ en NEJM) niet in de conclusie betrokken. In het algemeen echter is de informatieve waarde van de gestructureerde samenvattingen van de drie buitenlandse tijdschriften groot; de samenvatting geeft duidelijk en gedetailleerd de essentie van het artikel weer.

In meer dan de helft van de geanalyseerde samenvattingen van het NTvG ontbrak essentiële informatie met betrekking tot doel, opzet, plaats en omstandigheden en patiënten en (of) methode van het verrichte onderzoek. Daardoor is de lezer niet in staat om op basis van alleen de samenvatting te beoordelen of deze onderzoeksresultaten toepasbaar zijn op de eigen situatie van hulpverlening en of deze resultaten valide zijn. Bovendien ontbraken de te evalueren uitkomstvariabelen bij 2 van de 3 samenvattingen van prospectieve onderzoekingen. Deze uitkomstvariabelen bepalen mede de validiteit van het onderzoeksresultaat. Immers, uitkomstvariabelen dienen internationaal aanvaard en gestandaardiseerd te zijn en reeds voor het verzamelen van de gegevens te zijn opgesteld, om aldus aanpassingen van de vraagstelling(en) op grond van de gevonden resultaten te voorkomen.7 De informatieve waarde van onderzochte samenvattingen uit het NTvG is dus niet groot. Toen de samenvattingen met behulp van de criteria van de werkgroep waren gestructureerd, was de informatieve waarde van deze samenvattingen groter en waren de onderzoeksgegevens bovendien logisch geordend toegankelijk.

Hoe valt het te verklaren dat auteurs veel moeite en tijd besteden aan het schrijven en het op advies van de referenten aanpassen van een artikel, maar dat dezelfde auteurs relatief weinig aandacht besteden aan vorm en inhoud van de samenvatting, die toch zeer vaak wordt gelezen? Samenvattingen zouden overigens niet alleen door de inzendende auteurs, maar ook door de redacties van tijdschriften en haar referenten kritischer moeten worden beoordeeld.

Een reden om minder aandacht aan het maken van een samenvatting te besteden is het feit dat men gebonden is aan een limiet van 150 woorden ( kolom); bovendien vergt het maken van een gestructureerde samenvatting extra moeite en tijd.2 De genoemde buitenlandse tijdschriften publiceren al enkele jaren gestructureerde samenvattingen, en auteurs, redacteuren en ook lezers hebben dus enige ervaring.7 Desondanks blijkt uit ons onderzoek dat het nodig blijft om ook een gestructureerde samenvatting kritisch te beschouwen.

Gestructureerde samenvattingen hebben als nadeel dat de lengte van het artikel toeneemt, ook als men de onderdelen niet apart benoemt, maar een prettiger te lezen doorlopende tekst maakt. Om ruimte elders te besparen zou men kunnen overwegen om de conclusie van een artikel niet apart aan het eind te herhalen, daar de samenvatting en de paragraaf met de conclusie overeenkomstige informatie bevatten.33 In ieder geval bleek uit ons onderzoek dat de limiet van ongeveer 250 woorden (afhankelijk van de complexiteit van het onderzoek) voor een gestructureerde samenvatting van oorspronkelijke artikelen met een lengte tot 10 pagina's, zoals de National Library of Medicine hanteert voor aanvaarding van samenvattingen in de MEDLINE-databank, haalbaar is.34 Een ander nadeel van het publiceren van gestructureerde samenvattingen is dat de lezer sneller geneigd zal zijn om zijn kennis van en mening over een artikel vooral op de samenvatting te baseren. Dit is niet het doel van een samenvatting!35

Op grond van ons onderzoek hebben wij voor auteurs een lijst met criteria opgesteld, aan de hand waarvan een gestructureerde samenvatting kan worden gemaakt (appendix).

Conclusie

Een gestructureerde samenvatting van een oorspronkelijk artikel geeft helder en gedetailleerd de essentie ervan weer, maar neemt veel ruimte in. De auteur wordt gedwongen het artikel op volledigheid te controleren en de lezer wordt in staat gesteld om deugdelijke en klinisch relevante artikelen te selecteren. Auteurs van oorspronkelijke artikelen voor het Nederlands Tijdschrift voor Geneeskunde wordt aanbevolen om een gestructureerde samenvatting te maken aan de hand van de lijst van criteria en de lengte ervan tot maximaal 250 woorden (½ kolom)-te beperken. De redactie en haar adviseurs dienen erop toe te zien dat essentiële gegevens niet ontbreken.

Literatuur
  1. Sackett DL, Haynes RB, Tugwell P. Clinical epidemiology: abasic science for clinical medicine. Boston: Little, Brown, 1985.

  2. Ad hoc working group for critical appraisal of the medicalliterature. A proposal for more informative abstracts of clinical articles.Ann Intern Med 1987; 106: 598-604.

  3. Altman DG, Gardner MJ. More informative abstracts. AnnIntern Med 1987; 107: 790-1.

  4. Huth EJ, ed. Structured abstracts for papers reportingclinical trials. Ann Intern Med 1987; 106: 626-7.

  5. Lock S, ed. Structured abstracts. Now required for allpapers reporting clinical trials. Br Med J 1988; 297: 156.

  6. Leblond RF. Improving structured abstracts. Ann Intern Med1989; 111: 764.

  7. Haynes RB, Mulrow CD, Huth EJ, Altman GA, Gardner MJ. Moreinformative abstracts revisited. Ann Intern Med 1990; 113: 69-76.

  8. Allison JE, Feldman R, Tekawa IS. Hemoccult screening indetecting colorectal neoplasm: sensitivity, specificity, and predictivevalue. Ann Intern Med 1990; 112: 328-33.

  9. Kraus BB, Sinclair JW, Castell DO. Gastroesophageal refluxin runners. Characteristics and treatment. Ann Intern Med 1990; 112:429-33.

  10. Ralston SH, Gallacher SJ, Patel U, Campbell J, Boyle IT.Cancerassociated hypercalcemia: morbidity and mortality. Clinical experiencein 126 treated patients. Ann Intern Med 1990; 112: 499-504.

  11. Khan SS, Nessim S, Gray R, Czer LS, Chaux A, Matloff J.Increased mortality of women in coronary artery bypass surgery: evidence ofreferral bias. Ann Intern Med 1990; 112: 561-7.

  12. Hull RD, Raskob GE, Carter CJ. Serial impedanceplethysmography in pregnant patients with clinically suspected deep-veinthrombosis. Clinical validity of negative findings. Ann Intern Med 1990;663-7.

  13. Froom J, Culpepper L, Grob P, et al. Diagnosis andantibiotic treatment of acute otitis media: report from International PrimaryCare Network. Br Med J 1990; 300: 582-6.

  14. Juncosa S, Jones RB, McGhee SM. Appropriateness ofhospital referral for hypertension. Br Med J 1990; 300: 646-8.

  15. Livingstone MBE, Prentice AM, Strain JJ, et al. Accuracyof weighed dietary records in studies of diet and health. Br Med J 1990; 300:708-12.

  16. Ranjadayalan K, Mills PG, Sprigings DC, Mourad K, MageeP, Timmis AD. Coronary arteriography in a district general hospital:feasibility, safety, and diagnostic accuracy. Br Med J 1990; 300:777-80.

  17. Lucas A, Brooke OG, Morley R, Cole TJ, Bamford MF. Earlydiet of preterm infants and development of allergic or atopic disease:randomised prospective study. Br Med J 1990; 300: 837-40.

  18. Shy KK, Luthy DA, Bennett FC, et al. Effects ofelectronic fetal-heart-rate monitoring, as compared with periodicauscultation, on the neurologic development of premature infants. N Engl JMed 1990; 322: 588-93.

  19. Berkowitz GS, Skovron ML, Lapinski RH, et al. Delayedchildbearing and the outcome of pregnancy. N Engl J Med 1990; 322:659-64.

  20. Stossel TP, Stossel SC. Declining American representationin leading clinical-research journals. N Engl J Med 1990; 322:739-42.

  21. Cebbedu LX, Hoffmann IS, Fuenmayor NT, et al. Efficacy ofodansetron (GR 38032F) and the role of serotinin in cisplatin-induced nauseaand vomiting. N Engl J Med 1990; 322: 810-6.

  22. Leppert M, Burt R, Hughes JP, et al. Genetic analysis ofan inherited predisposition to colon cancer in a family with a variablenumber of adenomatous polyps. N Engl J Med 1990; 322: 904-8.

  23. Jacobs JWG, Rasker JJ, Riel PLCM van, Gribnau FWJ, PutteLBA van de. Behandeling met Rheumajecta en Vasolastine van primairefibromyalgie; resultaten van een gerandomiseerd, placebo-gecontroleerd,dubbelblind onderzoek. Ned TijdschrGeneeskd 1990; 134: 693-7.

  24. Werken Chr van der, Stassen LPS, Vroonhoven ThJMV van.Preventie van wondinfectie na abdominale chirurgie.Ned Tijdschr Geneeskd 1990; 134:697-701.

  25. Teepe RGC, Koebrugge EJ, Zeeman RJ, Rhee HJ van der,Vermeer BJ. De behandeling van chronische ulcera van de huid metcryogepreserveerde gekweekte allogene epidermistransplantaten.Ned Tijdschr Geneeskd 1990; 134:750-4.

  26. Coebergh JWW, Verhagen-Teulings MTh, Crommelin MA, BakkerD, Heijden L van der. Trends in incidentie van kanker inZuidoost-Noord-Brabant en Noord-Limburg in de periode 1975-1986; bericht uitde IKZSOOZ-kankerregistratie.Ned Tijdschr Geneeskd 1990; 134:754-60.

  27. Coebergh JWW, Crommelin MA, Kluck HM, Beek M van, Horst Fvan der, Verhagen-Teulings MTh. Borstkanker in Zuidoost-Noord-Brabant en inNoord-Limburg; beloop van incidentie en vervroeging van de diagnose in eenniet-gescreende vrouwelijke bevolking, 1975-1986.Ned Tijdschr Geneeskd 1990; 134:760-5.

  28. Vos J, Tijssen JGP, Vermeer F, Verheugt FWA, Krauss XH,Simoons ML. Vroege trombolyse verbetert de prognose op lange termijn voorpatiënten met een infarct. NedTijdschr Geneeskd 1990; 134: 766-70.

  29. Vlieger AM, Richel DJ, Zwaan FE, Beverstock GC, WillemzeR, Fibbe WE. Chimerismepatroon na allogene beenmergtransplantatie; eenretrospectief onderzoek naar het verband met complicaties na transplantatie.Ned Tijdschr Geneeskd 1990; 134:908-13.

  30. Mackenbach JP. Regionale verschillen in de frequentie vanenkele veel voorkomende operaties, 1985.Ned Tijdschr Geneeskd 1990; 134:953-7.

  31. Broos PLO, Haaften KIK van, Leeuwen PAM van, VandeputteJHNR, Stappaerts KH. Heupfracturen bij bejaarden; sterfte, functioneleresultaten en kans op huiswaarts keren.Ned Tijdschr Geneeskd 1990; 134:957-61.

  32. Rensing BJWM, Serruys PWJC, Laarman GJ, Brand MJBM vanden, Suryapranata H, Feyter PJ de. Directionele coronaria-atherectomie;eerste Nederlandse ervaringen met een nieuwe percutanerevascularisatiemethode. Ned TijdschrGeneeskd 1990; 134: 962-7.

  33. Didolkar MS, Flemming MV, Venanzi Jr WE, eds. Abstractrenders the summary superfluous. Surg Gynecol Obstet 1989; 168:259-62.

  34. Levy N. Structured Abstracts. NLM Technical Bulletin1988; 235: 10.

  35. Haynes RB, Mc Kibbon KA, Walker CJ, Ryan N, Fitzgerald D,Ramsden MF. Online access to MEDLINE in clinical settings. Ann Intern Med1990; 112: 78-84.

Auteursinformatie

Nederlands Tijdschrift voor Geneeskunde.

M.L.A.Comans, arts-stagiair, en dr.A.J.P.M.Overbeke, hoofdredacteur-secretaris.

Contact M.L.A.Comans, Van Nijenrodeweg 225, 1082 GV Amsterdam

Gerelateerde artikelen

Reacties