Verantwoord screenen op kanker

Stand van zaken
09-11-2011
André L.M. Verbeek, Jos A.A.M. van Dijck, Lambertus A.L.M. Kiemeney en Mireille J.M. Broeders

Reacties (2)

Raimond Giard
13-11-2011 11:00

Verantwoord screenen op kanker

Wie het artikel van Verbeek  et al. over kankerscreening leest, zou ook het stukje van collega Susan Bewley in een recent nummer van de BMJ moeten lezen (BMJ 2011;343:d6894). Om de vraag te beantwoorden of zij aan mammascreening mee moest doen, ging zij op zoek naar wetenschappelijke informatie en kwam tot de ontdekking dat de stellige informatie over dit preventieve onderzoek in de aan haar gercihte oproep maar ook in sommige wetenschappelijke artikelen geen recht doet aan de feitelijke situatie. Haar conclusies:
- De 'winst' van kankerscreening wordt overtrokken; die is er wel maar veel minder dan geclaimd en steeds meer onderzoek laat zien dat  het profijt marginaal is.
- Er is zowel van overdiagnostiek als overbehandeling sprake. Die is beduidender dan de voorstanders van screening willen toegeven.
Kankerscreening is een geen simpele diagnostiek maar een interventie waarvan de beoordeling van de effecten, zowel positief als negatief en op korte zowel als lange termijn, uiterst complex is. Niet alleen 'blote' getallen maar ook de (veelal subjectieve) belevingswaarde die men daaraan toekent is van belang. 
Niet alleen in ons land, maar bijvoorbeeld ook in de UK, is de discussie over nut en noodzaak van kankerscreening ontaard in een loopgravenoorlog.
Wat nodig is bij dit vraagstuk is niet alleen het beschrijven van 'the big picture' maar ook dat de angst voor kanker mensen ertoe aanspoort maar liever mee te willen doen. Zij denken dan: baat het niet, het schaadt toch ook niet? De actuele stand van borstkankerscreening is feitelijk dat het marginaal baat en dat het zeker schaadt.
Dit NTvG-themanummer gaat over de 'oorlog' tegen kanker. Dat is een begrijpelijke maar ongepaste metafoor. Objectiviteit is altijd het eerste slachtoffer van oorlog. Het thema screening gaat over een eeuwenoud en problematisch kennistheoretisch dillema: hoe stel ik oorzakelijkheidsrelaties vast? Daarnaast blijkt dat bij het zoeken naar een eenduidig antwoord op de vraag 'doet screening de sterfte aan kanker dalen?'  dit een te beperkte probleemstelling is. Daarom spreken Bewley's vragen me meer aan dan de stellige taal van Verbeek et al. Aristoteles zei het al: in de geneeskunde eindigt de filosofie meestal waar die juist zou moeten beginnen.
 
Raimond Giard, patholoog, klinisch epidemioloog
Hans Schilder
29-12-2011 10:16

Verantwoord screenen op kanker?

"betrokkene kan komen te overlijden aan iets anders (multimorbiditeit)". Dit is het enige zinnetje in het artikel van Verbeek cs over 'verantwoord screenen' dat zou kunnen wijzen op het probleem dat bij screening 30 - 50 % meer kanker wordt gevonden dan anders bij  leven zichtbaar zou zijn geweest.
Giard sprak en spreekt voor zich zelf, maar dit zinnetje van hem uit 2004 mag hier worden herhaald:  "De auteurs (1) berekenen dan ook dat een op de drie met screening ontdekte mammacarcinomen nooit manifest zou zijn geworden zonder screening."  Wat eenmaal is ontdekt, moet worden behandeld. Dit betekent dat de schade van kankerscreening enorm is. De mate waarin deze schade niet wordt vermeld of in eufemismen en terzijdes terloops wordt afgedaan,  is onthutsend en onprofesioneel.
 
Hans Schilder, SEH arts, psychodramatherapeut/ psycho-oncoloog
 
  1. Zahl PH, Strand BH, Maehlen J. Incidence of breast cancerin Norway and Sweden during introduction of nationwidescreening prospectivecohort study. BMJ 2004;328:921-4.