Roken: samen kwamen we er niet uit

Onderzoeksjournalistiek
20-06-2019
Joop Bouma

KWF Kankerbestrijding, het Longfonds en de Hartstichting hebben veel zieke rokers in hun achterban. Een derde van alle kankers1 en hart- en vaatziekten2 en 85% van de COPD-gevallen wordt veroorzaakt door tabaksgebruik. Bij longkanker is 85% toe te schrijven aan roken.3

Tabaksontmoediging zou voor de gezondheidsfondsen de hoogste prioriteit moeten hebben, ook al omdat de ziektelast door roken vermijdbaar is.4,5 Roken is de belangrijkste vermijdbare doodsoorzaak.6 Maar de strijd tegen tabak was voor KWF Kankerbestrijding, het Longfonds en de Hartstichting jarenlang geen serieus speerpunt.

De fondsen brachten roken al in 1974 onder bij een externe organisatie: de Stichting Volksgezondheid en Roken (Stivoro). Officieel heette het dat er in Nederland één organisatie moest zijn om het roken te ontmoedigen, officieus werd Stivoro vooral opgericht omdat de 3 fondsen hun eigen inkomsten veilig wilden stellen.7 Collectanten kregen in die jaren aan de deur vaak te horen dat de gezondheidsfondsen de sigaret ongemoeid moesten laten. De fondsen vreesden in die jaren dat actief beleid tegen roken zou leiden tot minder opbrengsten van donateurs en die angst is zeer lang leidend geweest, zeggen oud-directeuren.8

De voorzichtige, nogal baatzuchtige opstelling van de 3 gezondheidsfondsen veranderde pas rond de eeuwwisseling toen niet-roken de norm werd in Nederland en het debat over tabak minder controversieel was geworden. Het aantal rokers in Nederland had mogelijk lager kunnen zijn als de 3 fondsen eerder doortastender waren geweest op het tabaksdossier.

De 3 gezondheidsfondsen hebben samen met ...