Publicatiedruk ondermijnt vertrouwen in de wetenschap

Hans van Maanen
Citeer dit artikel als
Ned Tijdschr Geneeskd. 2016;160:C2932

De huidige ‘publicatiecultuur’ – hypercompetitief, met nadruk op productiviteit, auteurschap en citaties – leidt tot ‘negatieve gevoelens, contraproductieve stressniveaus en, het belangrijkste, bedenkelijke onderzoekspraktijken onder jonge en ervaren biomedische wetenschappers’. Aldus onderzoekers onder leiding van Joeri Tijdink en Yvo Smulders van het VUmc in Amsterdam (BMJ Open. 2016;6:e008681). Zij spraken in 12 focusgroepen op 4 universitaire medische centra met doctoraalstudenten, promovendi en hoogleraren van verschillende afdelingen over publicatiedruk en onderzoeksmotivatie. ‘Omdat al snel duidelijk werd dat vele commentaren en dominante opinies negatief gekleurd waren, moedigden we de deelnemers uitdrukkelijk aan om ook positieve aspecten van de huidige publicatiecultuur te noemen.’

Veel PhD-studenten hebben, volgens de auteurs, ‘nogal naïeve opvattingen’ over die cultuur: ‘Zij menen dat wetenschap een echte zoektocht naar de waarheid zou moeten zijn’. Stafleden en hoogleraren huldigen een ‘meer realistische en misschien zelfs wat cynische kijk’. Het verschil tussen jonge en oude wetenschappers doet de vraag rijzen, aldus de auteurs, of idealistische jongeren zijn afgehaakt of ouderen hun attitudes hebben aangepast.

Postdocs en stafleden voelen de grootste druk om te publiceren.

De opvattingen over de publicatiecultuur leiden ook tot een pessimistische en soms cynische kijk op de waarde van wetenschappelijk onderzoek. ‘Het is,’ aldus de auteurs, ‘niet eenvoudig een bestaande cultuur in een andere richting te duwen.’ ‘Nader onderzoek moet alternatieven en interventies vinden om basiswaarden zoals vertrouwen, geloofwaardigheid, integriteit en samenwerking te herstellen.’

Gerelateerde artikelen

Reacties