Ontslag uit het ziekenhuis: kink in de keten

Klinische praktijk
Annette J. Berendsen
Citeer dit artikel als
Ned Tijdschr Geneeskd. 2013;157:A6394
Abstract
Download PDF

Elders in het NTvG wordt een grote Europese kwalitatieve studie beschreven over het ontslag van patiënten uit het ziekenhuis.1 Hierin worden de knelpunten beschreven die worden ervaren bij dit ontslag. De auteurs melden dat verpleegkundigen vaak geen tijd vinden voor een ontslaggesprek, de patiënt en hun naasten niet altijd worden betrokken in de besluitvorming, de gegeven informatie nogal eens onvolledig en onduidelijk is, en dat patiënten soms worden overladen met verbale en geschreven, vaak irrelevante informatie. Ook is de contactpersoon in het ziekenhuis vaak niet bereikbaar en is de huisarts niet altijd op de hoogte van behandeling en aanbevolen nazorg. Verschillen tussen de Europese landen worden niet besproken en mogelijk zijn die er ook niet.

Recent is ook een Amerikaans onderzoek gepubliceerd waaruit gelijksoortige problemen naar voren komen.2 Daar wil 73,8% van de patiënten meer informatie; bij hen leven verschillende vragen over herstel, thuiszorg en lichamelijke klachten.

De Europese studie is kwalitatief, wat betekent dat het inventariserend en explorerend onderzoek betreft.1 De uitkomsten zeggen niets over de omvang van de ervaren problemen. Daarvoor is kwantitatief onderzoek nodig. In kwalitatief onderzoek wordt over het algemeen een groep geïnterviewd met zo veel mogelijk verschillende kenmerken om zo veel mogelijk meningen en ervaringen te inventariseren. In de Europese studie is niet bekend of patiënten met voldoende verschillende karakteristieken zijn geïnterviewd.1 Was er variatie in bijvoorbeeld leeftijd, geslacht en woonsituatie? Men kan zich voorstellen dat het uitmaakt of de onderzoekers ook kwetsbare ouderen en alleenstaanden hebben geïnterviewd. Voor de Nederlandse situatie is deze studie natuurlijk beperkter van omvang en betreft het een bekend probleem.

Langer bekend probleem bij patiënten

Al in 1979 is beschreven dat 21% van de ouderen in Nederland vindt dat zij na een ziekenhuisopname te weinig informatie krijgen bij ontslag.3 Uit ander kwalitatief onderzoek blijkt dat patiënten onzekerheid ervaren door plotseling ontslag en nogal eens informatie missen over alarmsymptomen en het weer hervatten van dagelijkse activiteiten.4 Hierbij doelt men op informatie over medicatie, leefregels en instructies over het verdere beloop van de aandoening en de klachten die daarbij horen, over verder beleid en over hoe de begeleiding in de thuissituatie wordt vormgegeven. Sommige patiënten vertellen ook angstig te worden van juist weer te veel informatie en anderen zeggen liever informatie van de huisarts te krijgen.4

Vrijwel alle patiënten (97%) vinden het belangrijk om voldoende informatie te krijgen bij ontslag uit het ziekenhuis.5 Uit een onderzoek uit 2010 blijkt dat 16% van de ontslagen patiënten dit niet heeft gekregen.5 Daarnaast blijkt er een duidelijk verschil te zijn in de hoeveelheid informatie die men wenst. Jongeren, ouderen en patiënten met een lagere opleiding en zij die minder stevig in hun schoenen staan willen vaker dan anderen uitsluitend praktische informatie.5 Uit recent Amerikaans onderzoek onder patiënten met kanker blijkt dat maanden na ontslag vrouwen, jongeren, afro-Amerikanen, lager opgeleiden en gehuwden juist weer een grotere behoefte aan informatie hebben.6

Problemen op organisatieniveau

De belangen van niet alleen patiënten maar ook van huisartsen liggen op het gebied van continuïteit van zorg. Beide groepen willen een brief van de specialist die op tijd arriveert en die concrete informatie bevat. Volgens 77% van de huisartsen bereikt deze terugrapportage hen te laat.7 Uit lopend, nog niet gepubliceerd onderzoek van onze afdeling onder patiënten (n = 168) met colorectaal kanker blijkt dat 29 dagen na de coloscopie, waarbij eerst de PA-uitslag moet worden afgewacht, 75% van de brieven bij de huisarts is gearriveerd (spreiding: 0-183 dagen).

Bij ouderen is vaak sprake van multimorbiditeit en polyfarmacie, naast verminderde zintuiglijke en cognitieve functies. Daarom is voor hen een goede overdracht extra belangrijk. Uit een Noors onderzoek blijkt dat er in ontslagbrieven soms belangrijke informatie ontbreekt.8 Ook is er weinig overeenstemming tussen eerste- en tweedelijnszorgverleners over welke informatie belangrijk is. Een ander Noors onderzoek noteert 146 incidenten bij 60 (59%) van de onderzochte ouderen, die met name medicatievoorschriften en de informatie-uitwisseling tussen de eerste en tweede lijn betreffen.9 Dit onderstreept het belang van continuïteit van zorg voor ouderen, omdat bij medicatieadviezen de patiëntveiligheid een grote rol speelt.

Ook de telefonische bereikbaarheid van de huisarts is van belang bij ontslag van patiënten uit het ziekenhuis. Slechts 33% van de specialisten vindt de telefonische bereikbaarheid van huisartsen goed.7

Adviezen

Er is naar mijn idee de laatste jaren al veel verbeterd in de zorg voor patiënten bij ontslag uit het ziekenhuis. Er bestaan echter nog steeds verschillen tussen ziekenhuizen onderling en ook tussen verschillende afdelingen van ziekenhuizen. De adviezen zijn dan ook niet voor iedereen van toepassing: wie de schoen past trekke hem aan.

Er zijn veel folders over ziekten en de voorbereiding op een onderzoek, terwijl foldermateriaal over mogelijke problemen na ontslag uit het ziekenhuis vaak ontbreekt. Het is dan ook aan te raden om in samenspraak met patiënten, eerste- en tweedelijnszorgverleners en met een taalbureau dit foldermateriaal, op landelijk niveau, te ontwikkelen. Dit heeft als doel om te voorkomen dat patiënten worden overladen met vele irrelevante A4’tjes. Het is belangrijk hierbij rekening te houden met de verschillen in behoefte tussen patiënten. Zo zou men informatie getrapt kunnen aanbieden: een eerste deel met uitsluitend praktische informatie en een tweede deel met achtergrondinformatie.

De aanbevelingen die auteurs doen kan ik van harte onderschrijven.1 Een goed ontslaggesprek met goede informatie, het nemen van voldoende tijd en vooral ook het in gesprek gaan met de patiënt is van belang. Hierbij verdienen ouderen en alleenstaanden extra aandacht. Een protocol of een gesprekspuntenlijst is hierbij behulpzaam.

Specialisten en huisartsen zouden samen in regionaal overleg moeten bepalen wat relevante informatie is die in de ontslagbrief van de specialist opgenomen dient te zijn, net zoals dat in veel regio’s is bepaald voor de verwijsbrief bij het maken van verwijsafspraken in het kader van de introductie van Zorgdomein. De telefonische bereikbaarheid van de huisarts en de termijn waarop de huisarts de brief van de specialist ontvangt, kunnen worden aangemerkt als prestatie-indicatoren.

Literatuur
  1. Hesselink G, Schoonhoven L, Vernooij-Dassen M, Wollersheim H. Worden patiënten met zorg ontslagen? Een kwalitatief onderzoek naar de percepties van patiënten, naasten en zorgverleners. Ned Tijdschr Geneesk. 2013;157:A6097.

  2. Holland DE, Mistiaen P, Bowles KH. Problems and unmet needs of patients discharged “home to self-care”. Prof Case Manag. 2011;16:240-50 Medline.

  3. Mistiaen P, Duijnhouwer E, Wijkel D, de Bont M, Veeger A. The problems of elderly people at home one week after discharge from an acute care setting. J Adv Nurs. 1997;25:1233-40 Medline. doi:10.1046/j.1365-2648.1997.19970251233.x

  4. Berendsen AJ, de Jong GM, Meyboom-de Jong B, Dekker JH, Schuling J. Transition of care: experiences and preferences of patients across the primary / secondary interface - a qualitative study. BMC Health Serv Res. 2009;9:62 Medline. doi:10.1186/1472-6963-9-62

  5. Berendsen AJ, de Jong GM, Schuling J, Bosveld HE, de Waal MW, Mitchell GK, van der Meer K, Meyboom B. Patient’s need for choice and information across the interface between primary and secondary care: A survey. Patient Educ Couns. 2010;79:100-5 Medline. doi:10.1016/j.pec.2009.07.032

  6. Matsuyama RK, Kuhn LA, Molisani A, Wilson-Genderson MC. Cancer patients’ information needs the first nine months after diagnosis. Patient Educ Couns. 2013;90:96-102 Medline. doi:10.1016/j.pec.2012.09.009

  7. Berendsen AJ, Kuiken A, Benneker WH, Meyboom-de Jong B, Voorn TB, Schuling J. How do general practitioners and specialists value their mutual communication? A survey. BMC Health Serv Res. 2009;9:143 Medline. doi:10.1186/1472-6963-9-143

  8. Garasen H, Johnsen R. The quality of communication about older patients between hospital physicians and general practitioners: a panel study assessment. BMC Health Serv Res. 2007;7:133 Medline. doi:10.1186/1472-6963-7-133

  9. Mesteig M, Helbostad JL, Sletvold O, Rosstad T, Saltvedt I. Unwanted incidents during transition of geriatric patients from hospital to home: a prospective observational study. BMC Health Serv Res. 2010;10:1 Medline. doi:10.1186/1472-6963-10-1

Auteursinformatie

Universitair Medisch Centrum, afd. Huisartsgeneeskunde, Groningen.

Contact Dr. A.J. Berendsen, huisarts (a.j.berendsen@umcg.nl)

Verantwoording

Belangenconflict en financiële ondersteuning: geen gemeld.
Aanvaard op 17 april 2013

Auteur Belangenverstrengeling
Annette J. Berendsen ICMJE-formulier
Worden patiënten met zorg ontslagen?*

Gerelateerde artikelen

Reacties