Wetenschappelijke artikelen steeds moeilijker te lezen
Open

Nieuws
15-07-2003
F. Kievits en M.T. Adriaanse

‘Helder als modder’. Onder die titel publiceerde Nature-correspondent Jonathan Knight onlangs een alarmerend artikel over de steeds slechter wordende toegankelijkheid van de wetenschappelijke literatuur (Nature 2003;423:376-8). Knight baseert zich vooral op het werk van prof. Donald Hayes. De afgelopen 10 jaar is de leesbaarheid van artikelen in Nature sterk verslechterd, zo blijkt uit diens onderzoek. Dit terwijl rond 1900 de score van Nature en Science nog vergelijkbaar was met die van goede kranten, bijvoorbeeld The Daily Telegraph en The New York Times (figuur).

Hayes, emeritus professor in de sociologie aan de Cornell Universiteit in Ithaca, New York, werkt al meer dan 20 jaar met kwantitatieve tekstanalyse. Hij baseert zijn cijfers voor ‘lexicale moeilijkheid’ op de frequentie van vóórkomen van woorden en verwerkt deze in de zogenaamde LEX-schaal. Deze is dus niet gebaseerd op de lengte van zinnen en woorden, zoals de weinig informatieve Flesch-score (2003:1034). Wanneer in een artikel veel woorden staan die frequent gebruikt worden in de referentiebestanden, is deze tekst goed herkenbaar voor de gemiddelde lezer en krijgt een gunstige (= lage) score. Krantenartikelen krijgen als referentie een LEX-score van 0, terwijl het gemiddelde Nature-artikel nu 34,7 scoort.

Knight geeft verschillende verklaringen voor de afnemende toegankelijkheid van wetenschappelijke artikelen: de steeds verder gaande superspecialisatie en de razendsnelle uitbreiding van de kennis. Vooral de subdisciplines in de biomedische wetenschap hebben een snel uitbreidend jargon. Zo doen immunologen en celbiologen steeds nieuwe ontdekkingen en hebben daarom veel nieuwe termen nodig. Een blad als Cell heeft dan ook een hoge LEX-score (circa 40), maar ook het algemeen medisch tijdschrift New England Journal of Medicine komt op een score van 27,0.

Het artikel bevat verschillende suggesties om de kloof tussen lezers en schrijvers te overbruggen: tijdschriftredacties kunnen voor uitleg van vaktermen zorgen en voor samenvattingen in begrijpelijke taal. Anderen zien meer in ‘schrijfles’ voor wetenschappers. Volgens Judith Swan, schrijfinstructeur op Princeton University gaat het daarbij niet om het aanleren van regels, maar ‘om het oefenen van het beoordelingsvermogen’.

Een belangrijke vaststelling is evenwel dat specialisten nu eenmaal specialistische vaktermen nodig hebben om over nieuwe ontwikkelingen compact te kunnen schrijven. Een hoge LEX-score betekent misschien niet veel meer dan dat het om een artikel uit een innovatief vakgebied gaat. Dat daarbij het beoordelingsvermogen van de lezer soms op de proef gesteld wordt, lijkt onvermijdelijk. (Gastbijdrage M.Kabos en S.Mahesh.)