Maatregelen na fraude geïnventariseerd.

Nieuws
J.B. Meijer van Putten
Citeer dit artikel als
Ned Tijdschr Geneeskd. 1998;142:1401-2
Download PDF

Maatregelen na fraude geïnventariseerd. De Süddeutsche Zeitung (20 mei 1998) heeft een onderzoek ingesteld naar het ‘zelfreinigende vermogen’ van de Duitse wetenschap. Er is nu precies een jaar verstreken na het uitlekken van de fraude door de kankeronderzoekers Friedhelm Herrmann en Marion Brach, het grootste fraudeschandaal dat de Duitse onderzoekswereld ooit heeft meegemaakt. De krant heeft 19 wetenschappelijke tijdschriften aangeschreven die vervalste of zeer waarschijnlijk vervalste bijdragen (zie voor een overzicht deze rubriek, 1997:1757) hadden opgenomen. De vraag was welke maatregelen de redacties sinds het bekend worden van het schandaal hebben genomen.

De helft van de aangeschreven tijdschriften reageerde (figuur). Slechts twee daarvan, de Proceedings of the National Academy of Sciences en het EMBO Journal, lieten weten dat ze de artikelen van Herrmann openbaar hadden teruggetrokken. Een aantal andere tijdschriften, zoals de FEBS Letters, het Journal of Biological Chemistry en het Journal of Immunology, zeiden niet eens op de hoogte te zijn van mogelijke fraudes en vroegen om nadere toelichting nauwelijks voorstelbaar na alle publiciteit die de zaak-Herrmann/Brach vorig jaar ten deel viel.

Een aantal tijdschriften kampte met het probleem dat in de regel alleen de auteurs zelf een publicatie kunnen terugtrekken. ‘Wij zijn ervan uitgegaan dat de betrokken wetenschappers uit zichzelf dat initiatief zouden nemen’, zegt Albin Eser, de directeur van het Max Planck-Instituut voor Internationaal Strafrecht in Freiburg en een van de leden van de nog steeds aan de zaak-Herrmann werkende onderzoekscommissie. Hij vraagt zich bovendien af of het een onderzoekscommissie wel is toegestaan om tijdschriften op de hoogte te brengen van mogelijkerwijs vervalste bijdragen.

Wolfgang Gerok, de voorzitter van de onderzoekscommissie-Herrmann/Brach, gaat er ook van uit dat de betrokken instituten in Berlijn, Lübeck, Ulm en Freiburg zelf ‘al het menselijk mogelijke hebben gedaan om de vervalste publicaties terug te trekken’. Op een recente zitting van de faculteitsraad van de universiteit van Freiburg verklaarde dr. Roland Mertelsmann, zelf coauteur van minstens 25 omstreden Herrmann-publicaties, dat praktisch alle nog in Freiburg werkzame auteurs de betreffende vaktijdschriften hebben geïnformeerd. Bij FEBS Letters was echter eind april dit jaar nog niets bekend over dergelijke terugtrekkingen, terwijl er in dat tijdschrift toch drie artikelen staan waarbij Mertelsmann zelf als coauteur fungeerde.

Het tijdschrift Blood laat weten dat alleen de ‘corresponding author’, in dit geval Friedhelm Herrmann zelf, een publicatie kan terugtrekken. De redactie van Blood heeft Herrmann hierover een brief geschreven, maar heeft nooit een reactie ontvangen.

Er zijn ook tijdschriften die laten weten geen werk terug te trekken dat ‘mogelijk’ vervalst is. Het kan echter nog wel even duren voor de Deutsche Forschungsgemeinschaft en de Deutsche Krebshilfe, die het fraudegeval samen onderzoeken, het totale werk van Herrmann en Brach hebben gescreend. Of het ooit tot een rechtszaak tegen Herrmann komt, is ook nog onduidelijk. De Süddeutsche Zeitung vraagt zich echter af of de herroeping van de artikelen moet wachten totdat de rechtbank uitspraak heeft gedaan. Sommige publicaties van Herrmann hebben mogelijk directe consequenties voor de patiëntenzorg. Een voorbeeld is Herrmanns onderzoek naar interleukinen. Dat wordt toegepast bij de kweek van beenmergcellen van patiënten die worden blootgesteld aan hoog gedoseerde chemotherapie.

De Süddeutsche Zeitung concludeert dat het op deze manier nog lang kan duren voor de omstreden publicaties van Herrmann en Brach zijn teruggetrokken. ‘Het zelfreinigende vermogen van de wetenschap zou bij een warentest nauwelijks voor een goede beoordeling in aanmerking komen’, aldus deze krant.

Gerelateerde artikelen

Reacties