Hoe is het geregeld en wat kan er beter?

Lichamen voor onderwijs en wetenschap

Perspectief
Jana S. Hopstaken
M.C. (Corrette) Ploem
Guy A.M. Widdershoven
Citeer dit artikel als
Ned Tijdschr Geneeskd. 2020;164:D5197
Abstract

Lichaamsdonatie is essentieel voor onderwijs en onderzoek. Juist om die reden is het belangrijk dat er verantwoord mee wordt omgegaan. De huidige regelgeving biedt daarvoor echter niet voldoende waarborg, betogen de auteurs van dit artikel.

Samenvatting

Ter beschikking gestelde lichamen zijn van grote waarde voor het medisch-wetenschappelijke onderwijs en onderzoek. Het lichaamsdonatieproces en het gebruik van lichamen zijn echter niet goed geregeld. Het juridische kader voor lichaamsdonatie, beschreven in de Wet op de lijkbezorging, is fragmentarisch en globaal van aard en schiet daardoor tekort. Zo zijn daarin bijvoorbeeld geen regels opgenomen over de samenwerking met commerciële partijen of over ethische toetsing van een verzoek tot ontleding. Bij lichaamsdonatie is strikt genomen geen sprake van ‘informed consent’ maar van ‘broad consent’, het instemmen met een breed geformuleerd gebruiksdoel of kader. Of een beoogde vorm van onderwijs of onderzoek binnen dit kader valt, wordt niet getoetst. Dit is relevant, omdat zich gevoelige kwesties kunnen voordoen. Om tot een verantwoorde praktijk van lichaamsdonatie te komen, dienen de hierbij betrokken partijen een code ‘Verantwoord Gebruik van Lichamen’ tot stand te brengen.

Auteursinformatie

Amsterdam UMC, locatie VUmc, afd. Heelkunde, Amsterdam: drs. J.S. Hopstaken, anios chirurgie en medisch ethicus (thans: promovenda, Radboudumc, afd. Heelkunde, Nijmegen). Amsterdam UMC, locatie VUmc, afd. Ethiek, Recht en Humaniora, Amsterdam: prof.dr. G.A.M. Widdershoven, hoogleraar medische filosofie en ethiek. Amsterdam UMC, locatie AMC, afd. Ethiek, Recht en Humaniora, Amsterdam: mr.dr. M.C. Ploem, gezondheidsjurist.

Contact J.S. Hopstaken (jana.hopstaken@radboudumc.nl)

Belangenverstrengeling

Belangenconflict en financiële ondersteuning: er zijn mogelijke belangen gemeld bij dit artikel. ICMJE-formulieren met de belangenverklaring van de auteurs zijn online beschikbaar bij dit artikel.

Verantwoording

De auteurs maken deel uit van een ethische commissie die toetst of er verantwoord wordt omgegaan met lichaamsmateriaal dat ter beschikking is gesteld voor onderzoek en onderwijs in het Amsterdam Skills Center.

Auteur Belangenverstrengeling
Jana S. Hopstaken ICMJE-formulier
M.C. (Corrette) Ploem ICMJE-formulier
Guy A.M. Widdershoven ICMJE-formulier

Gerelateerde artikelen

Reacties