Het gevaar van hypertone fosfaatklysma's bij patiënten met verminderde nierfunctie

Hypertone fosfaatklysma's worden vaak toegediend als voorbereiding op röntgenonderzoek van de buikorganen en ter bestrijding van obstipatie. Deze behandeling wordt in het algemeen goed verdragen; vooral bij pasgeborenen en jonge kinderen, maar ook bij volwassenen, worden echter incidenteel hyperfosfatemie en elektrolytenverschuiving (hypocalciëmie) gezien. Deze complicaties doen zich vooral voor bij langdurig verblijf van het klysma in het rectosigmoïd (ziekte van Hirschsprung, anusatresie)1 en bij verminderde nierfunctie.23 Rao et al. beschrijven een schizofrene patiënt die deze complicatie als gevolg van dit soort klysma's kreeg.4 Haldimann en Vogt doen verslag van twee patiënten met ernstige nierinsufficiëntie, bij wie na toediening van een fosfaatklysma een ernstige hypocalciëmie (1,30 resp. 1,12 mmoll) en hyperfosfatemie (5,19 resp. 8,58 mmoll) ontstonden.5 Onlangs beschreven Biberstein en Parker een 81-jarige man met een matige nierinsufficiëntie (creatininegehalte 227 µmoll, creatinineklaring 25 mlmin), bij wie in aansluiting aan een fosfaatklysma (16 g natriumbifosfaat en 6 g natriumfosfaat) hyperfosfatemie (5,81 mmoll) en hypocalciëmie (1,35 mmoll) ontstonden.6

Het is bekend dat een dergelijk hoog Ca x P-produkt tot metastastische calcificaties aanleiding kan geven.7 Vogt et al. beschrijven een 46-jarige man die in aansluiting aan niertransplantatie wegens initieel niet-funktionerend transplantaat driemaal per week hemodialysebehandelingen onderging.8 Coprostase werd meermalen behandeld met fosfaatklysma's. Verder had hij een secundaire hyperparathyreoïdie. Op de 11e dag na de ingreep ontstond een snel progressieve respiratoire insufficiëntie, waaraan patiënt overleed. Op de röntgenfoto's van de borstkas werden diffuus melkachtige reticulonodulaire verdichtingen gezien. Vlak voor overlijden bedroeg het calciumgehalte 2,92 mmoll en het fosfaatgehalte 4,61 mmoll. Het longbiopt toonde uitgebreide metastatische verkalkingen zonder aanwijzingen voor infectie.

Uit deze casuïstische mededelingen wordt duidelijk dat men zeer terughoudend moet zijn met (herhaalde) toediening van fosfaatklysma's aan patiënten met een verminderde nierfunctie.