Toediening anti-epileptica in de laatste levensfase

Gliomen: tot het einde in de aanval tegen epilepsie

Opinie
Abstract
Johan A.F. Koekkoek
Manon S.A. Boddaert
Martin J.B. Taphoorn
Leestijd
10 minuten
Citeren

Samenvatting

Bij patiënten met een hooggradig glioom doen zich ook tijdens de laatste levensfase relatief frequent epileptische aanvallen voor. Door het optreden van slikklachten bij verdere tumorprogressie is het gebruik van orale anti-epileptica op een gegeven moment niet meer mogelijk. Wij hebben een conceptrichtlijn opgesteld en stellen voor om glioompatiënten met bekende epilepsie, die slikstoornissen ontwikkelen in de laatste levensfase, anti-epileptica in alternatieve toedieningsvormen voor te schrijven. Buccaal clonazepam heeft hierbij de eerste voorkeur als onderhoudsbehandeling, naast een aanvalsbehandeling met intranasaal midazolam. Een adequate behandeling van epileptische aanvallen, juist ook in de laatste levensfase, kan bijdragen aan een zo lang mogelijk behoud van kwaliteit van leven van patiënten met een hooggradig glioom.

Auteursinformatie

VU medisch centrum, afd. Neurologie, Amsterdam.

Bardo Hospice, Hoofddorp.

Drs. M.S.A. Boddaert, arts palliatieve geneeskunde (tevens: Spaarne Ziekenhuis).

Contact Drs. J.A.F. Koekkoek (j.koekkoek@vumc.nl)

Verantwoording

Belangenconflict en financiële ondersteuning: formulieren met belangenverklaringen zijn beschikbaar bij dit artikel op www.ntvg.nl (zoeken op A6924; klik op ‘Belangenverstrengeling’). Martin J.B. Taphoorn en Johan A.F. Koekkoek ontvingen subsidie van de Sint Jacobusstichting Den Haag, stichting ZOLEON en stichting Chanrone.
De conceptrichtlijn ‘Behandeling van epilepsie bij patiënten met een hersentumor in de laatste levensfase’ werd opgesteld met medewerking van: Manon S.A. Boddaert, dr. Cees A. van Donselaar, prof.dr. Jan J. Heimans, prof.dr. N.H. (Harry) Hendrikse, Johan A.F. Koekkoek, dr. Tjeerd J. Postma, dr. Jaap C. Reijneveld, dr. Eefje M. Sizoo, prof.dr. Martin J.B. Taphoorn, dr. Charles J. Vecht en Hanneke Zwinkels.
Dr. Tjeerd J. Postma, neuro-oncoloog, prof.dr. N.H. (Harry) Hendrikse, ziekenhuisapotheker-klinisch farmacoloog, Corrie W. Vliet Vlieland, huisarts, en Hanneke Zwinkels, verpleegkundig specialist neuro-oncologie gaven commentaar op het manuscript.
Aanvaard op 1 december 2013

Auteur Belangenverstrengeling
Johan A.F. Koekkoek ICMJE-formulier
Manon S.A. Boddaert ICMJE-formulier
Martin J.B. Taphoorn ICMJE-formulier

Ook interessant

Reacties

Gratis Ask NTVG uitproberen?

Maak met 2 klikken een gratis account aan

Account aanmaken

Heb je al een account of een abonnement? Inloggen

Altijd toegang tot alle publicaties van het NTVG?

Abonneer vandaag nog!

Online toegang tot alle artikelen
Gepersonaliseerde alerts voor artikelen en dossiers
Artikelen voor opleiding en nascholing mét geaccrediteerde toetsen
Onbeperkt luisteren naar de NTVG-podcast
Antwoorden op al je vragen via de AI-toepassing 'Ask NTVG'

Neem het digitaal ntvg abonnement

€ 15,93 per maand!

Ik wil digitaal
NTVG nummer 3 2026
NTVG nummer 4 2026
NTVG nummer 5 2026