Dubbelpublicaties in het Nederlands Tijdschrift voor Geneeskunde in 1996

Onderzoek
D.G.M. Bloemenkamp
H.C. Walvoort
W. Hart
A.J.P.M. Overbeke
Citeer dit artikel als
Ned Tijdschr Geneeskd. 1999;143:2150-3
Abstract
Download PDF

Samenvatting

Doel

Vaststellen van het aantal gemelde/ongemelde dubbelpublicaties van oorspronkelijke stukken die in 1996 in het Nederlands Tijdschrift voor Geneeskunde (NTvG) zijn afgedrukt.

Opzet

Retrospectief bibliometrisch onderzoek.

Methode

Alle medisch-wetenschappelijke artikelen die in de periode januari 1994-juni 1998 verschenen en die door de eerste of tweede auteur van de 148 oorspronkelijke stukken van 1996 waren geschreven, werden op het redactiebureau van het NTvG vergeleken met de artikelen in het NTvG. Hierbij werd gelet op overeenkomsten in de vraagstelling, de opzet van het onderzoek en de onderzoekspopulatie. Beoordeeld werd of het ging om een gemelde of ongemelde dubbelpublicatie volgens de criteria van de International Committee of Medical Journal Editors.

Resultaten

In 1996 stonden in het NTvG 30 (20) oorspronkelijke stukken die tevens in een ander tijdschrift gepubliceerd werden. Hiervan waren 23 (77) eerst in een ander biomedisch tijdschrift verschenen en 7 (23) na publicatie in het NTvG nogmaals elders afgedrukt. In het NTvG werd bij 20 artikelen in een voetnoot melding gemaakt van het feit dat het om een dubbelpublicatie ging, bij 10 artikelen ontbrak de vermelding. Vergeleken met onderzoek uit 1990-1992 was het aantal dubbelpublicaties gelijk gebleven, maar het aandeel gemelde dubbelpublicaties toegenomen van 5/23 (22) naar 16/22 (73) (p < 0,001).

Inleiding

Of medisch onderzoek succesvol is, wordt veelal beoordeeld aan de hand van het aantal publicaties in biomedische tijdschriften: hoe meer hoe beter. Daarbij is de ‘impactfactor’ van de tijdschriften waarin verslaglegging van het onderzoek plaatsvindt eveneens van belang. Wetenschappelijke artikelen in biomedische tijdschriften met een hoge impactfactor geven aanzien en kunnen bepalend zijn voor het al dan niet promoveren van de onderzoeker of het toekennen van subsidies ten behoeve van voortzetting van het onderzoek. De publicatiedruk kan in een dergelijke situatie zo hoog worden, dat auteurs één enkel artikel aan meerdere tijdschriften tegelijk of vlak na elkaar aanbieden. De International Committee of Medical Journal Editors (de Vancouver-groep) noemt publicatie van meer dan één artikel met dezelfde gegevens, voor een lezerspubliek dat in belangrijke mate samenvalt, herhaalde of overtollige publicatie. Dubbelpublicatie op deze wijze is ongewenst, omdat het databanken vervuilt en tijdschriften ertoe brengt, zonder noodzaak, bekend materiaal opnieuw te publiceren.12 Auteurs streven, begrijpelijkerwijze, naar een zo ruim mogelijke verspreiding van de door hen verkregen onderzoeksuitkomsten. Zij verkiezen een (vaak geciteerd) internationaal tijdschrift boven een nationaal tijdschrift, dat minder invloed heeft in wetenschappelijke kringen.3 Logisch gevolg hiervan is dat belangrijk Nederlands onderzoek dat is gefinancierd door de nationale gemeenschap en dat verricht werd dankzij de bereidwillige medewerking van Nederlandse patiënten en gezonde proefpersonen, in specialistische internationale tijdschriften wordt gepubliceerd en slechts door een klein gedeelte van de landelijke beroepsgenoten wordt gelezen. Dit scenario is onaantrekkelijk, zowel voor de gemeenschap, de beroepsgenoten en de redacties van nationale wetenschappelijke tijdschriften als voor de auteurs zelf.4

Sinds 1984 biedt het Nederlands Tijdschrift voor Geneeskunde (NTvG) auteurs de mogelijkheid relevant klinisch werk dat in het buitenland reeds werd gepubliceerd, nogmaals aan Nederlandse artsen te presenteren. Een dergelijke dubbelpublicatie is geaccepteerd, mits aan een aantal voorschriften is voldaan: de redacties van beide tijdschriften moeten volledig zijn ingelicht; beide moeten toestemming hebben verleend; tussen het verschijnen van de artikelen moet tenminste een periode van 1 week liggen en in een voetnoot moet bovendien naar de eerste publicatie worden verwezen.15

In 1993 werd het aantal dubbelpublicaties in het NTvG onderzocht door Barnard en Overbeke.6 Speciale aandacht ging uit naar naleving van de voorschriften die gelden bij dubbelpublicatie. Zij concludeerden dat begin jaren negentig minimaal 14 van de oorspronkelijke stukken in het NTvG meer dan eens werd gepubliceerd en dat bij ruim driekwart van deze dubbelpublicaties de Vancouver-voorschriften niet waren nageleefd.

Om na te gaan hoe het dubbelpublicatiegedrag van Nederlandse auteurs in het NTvG eind jaren negentig was, bepaalden wij het aantal dubbelpublicaties in de rubriek ‘Oorspronkelijke stukken’ in 1996 en analyseerden wij bij hoeveel daarvan was vermeld dat het om een tweede publicatie ging. Onze bevindingen vergeleken wij met die uit 1993.

methode

Bij elk oorspronkelijk stuk dat in de jaargang 1996 van het NTvG is gepubliceerd, werd gezocht naar overeenkomstige artikelen van dezelfde auteurs. Hiertoe werden alle publicaties van de eerste en tweede auteur in de periode januari 1994-juni 1998 opgevraagd met behulp van het artikelenbestand Medline. De samenvattingen (door Medline gegeven) van de geselecteerde artikelen werden vergeleken met die van het artikel in het NTvG. Indien grote overeenkomsten in vraagstelling en opzet van de onderzoeken of in de onderzoekspopulatie konden worden vastgesteld, werden beide volledige versies van het artikel opgevraagd en nogmaals vergeleken door twee onderzoekers (D.G.M.B. en A.J.P.M.O.). Eveneens werd gezocht naar een voetnoot op de titelpagina of naar een literatuurreferentie waarin naar het eerder gepubliceerde artikel werd verwezen.

Indien overeenkomsten bestonden in de vraagstelling, de opzet en de onderzoekspopulatie van de beschreven onderzoeken, werd getracht de eerste auteur van het artikel in het NTvG schriftelijk op de hoogte te brengen. In dezelfde brief werd de auteur gevraagd of deze bekend was met de voorschriften die zijn opgesteld door het International Committee of Medical Journal Editors en werd gevraagd naar zijn motivatie om al dan niet af te wijken van deze voorschriften bij het dubbel publiceren van onderzoeksgegevens.

De resultaten werden vergeleken met die van Barnard en Overbeke over 1990-1992.6

resultaten

In 1996 werden in het NTvG in totaal 148 oorspronkelijke stukken gepubliceerd, waarvan 30 (20) ook in andere tijdschriften werden afgedrukt (figuur). Van deze artikelen werden 29 2 maal en 1 3 maal gepubliceerd. Dubbel gepubliceerde artikelen kunnen worden opgesplitst in 2 groepen: artikelen die in eerste instantie werden afgedrukt in het NTvG en later nogmaals in een ander tijdschrift en artikelen die in tweede instantie in het NTvG gepubliceerd werden. Van de 30 artikelen in 1996 waren 23 (77) eerder elders gepubliceerd en 7 (23) na publicatie in het NTvG nogmaals afgedrukt in een ander tijdschrift. In de 23 artikelen die in tweede instantie in het NTvG verschenen, werd 20 keer (87) melding gemaakt van het feit dat het om een parallelpublicatie ging (bij het artikel dat reeds 2 maal was gepubliceerd werd naar beide publicaties verwezen); in 3 gevallen (13) werd de eerdere publicatie niet vermeld, zodat deze moeten worden beschouwd als niet-gemelde dubbelpublicaties. Van deze artikelen waren 2 identiek wat betreft vraagstelling, methode, onderzoekspopulatie en conclusie, en 1 maal betrof het vroegtijdige publicatie van een gedeelte van de resultaten van een onderzoek dat later in zijn volledigheid nogmaals werd beschreven (een zogenaamde stapelpublicatie).

In geen van de 7 artikelen die eerst in het NTvG en daarna elders werden afgedrukt, werd in een voetnoot verwezen naar het eerder gepubliceerde artikel. Het betrof 3 maal inhoudelijk volledig identieke artikelen. De redenen voor het dubbel publiceren werden schriftelijk bekendgemaakt door de eerste auteur van elk artikel. Redenen liepen uiteen van onwetendheid met de voorschriften (2 artikelen) tot het achterwege laten van een vermelding nadat toestemming voor de dubbelpublicatie was gevraagd aan en was toegekend door de redactie van dit tijdschrift (1 artikel). De overige 4 artikelen zijn niet identiek, maar bevatten naast oorspronkelijke ook eerder gepubliceerde onderzoeksresultaten (stapelpublicaties). In 2 van deze publicaties werd in de literatuurlijst wel verwezen naar de eerdere publicatie, maar niet in een voetnoot.

Vergelijking met de resultaten van Barnard en Overbeke

Om onze resultaten te kunnen vergelijken met die van Barnard en Overbeke,6 werden alleen de dubbelpublicaties uit een krapper tijdvenster geanalyseerd, dat overeenkwam met het tijdvenster van Barnard en Overbeke (tabel). Daarom beperkten wij ons tot de oorspronkelijke stukken uit de 1e helft van 1996 en gingen wij na hoeveel van deze artikelen in de periode 2,5 jaar daarna en daarvóór als dubbelpublicatie elders verschenen. Ten opzichte van de artikelen in de periode 1990-1992 was het aantal dubbelpublicaties van artikelen uit de 1e helft van 1996 niet toegenomen: resp. 23/170 (14) en 22/148 (15) (zie de tabel). Van de dubbelpublicaties was echter een significant groter deel reglementair aangemeld (16/22; 73) dan in het eerdere onderzoek (5/23; 22; p 2-toets); verschil: 51; 95-betrouwbaarheidsinterval van het verschil: 26-76).

beschouwing

Van de artikelen die in 1996 in de rubriek ‘Oorspronkelijke stukken’ van het NTvG werden gepubliceerd, werd ruim 20 ook in andere tijdschriften gepubliceerd. Dit percentage is hoog vergeleken met de resultaten van het onderzoek uit begin jaren negentig, toen van 14 van de oorspronkelijke stukken in het NTvG ook een publicatie elders gevonden werd,6 maar het verschil verdween bij het toepassen van een vergelijkbaar tijdvenster als in het eerdere onderzoek. Hierbij moet worden opgemerkt dat Barnard en Overbeke ook naar dubbelpublicaties in Embase-Excerpta Medica hebben gezocht, zodat onze resultaten een onderschatting zouden kunnen zijn. De destijds gehanteerde onderzoeksmethode verschilde van de huidige methode wat betreft de duur van de periode waarin naar dubbelpublicaties werd gezocht; er werd slechts een kleine tijdspanne rondom de publicatiedatum in het NTvG onderzocht, waardoor mogelijkerwijs een deel van de dubbelpublicaties onopgemerkt bleef.

In 1984 is de behoefte gesignaleerd om belangrijk onderzoek dat in eerste instantie in internationale tijdschriften werd beschreven, in tweede instantie in de moedertaal af te drukken. In 1985 werden 2 gemelde dubbelpublicaties afgedrukt en in de eerste helft van 1992 waren dat er 5.67 Tegenwoordig wordt met grote regelmaat gebruikgemaakt van de mogelijkheid dit op reglementaire wijze te doen. Bij 20 van de 30 dubbelpublicaties uit 1996 was door de auteurs gemeld dat het om een dubbelpublicatie ging, bij 10 oorspronkelijke artikelen hadden zij de redacties van het NTvG en andere tijdschriften niet op de hoogte gesteld. Vergelijking van dit meldingsgedrag met dat uit het begin van de jaren negentig leerde dat het aandeel correct gemelde dubbelpublicaties was toegenomen van 22 naar 73.

Met de beschreven onderzoeksmethode is het niet mogelijk om gemelde dubbelpublicaties in andere tijdschriften te vinden. Dat komt doordat Medline artikelen waarbij in een noot wordt vermeld dat het om een dubbelpublicatie gaat, niet meer opneemt. Door correcte melding van een dubbelpublicatie is het derhalve voor Medline mogelijk haar wetenschappelijke databestanden vrij te houden van redundante informatie.

Literatuur
  1. Dunning AJ. Een zaak van vertrouwen. Ned Tijdschr Geneeskd1984;128:413.

  2. Dubbelpublikaties: een wonderbaarlijke vermenigvuldiging.Ned Tijdschr Geneeskd 1993;137:592-3.

  3. Garfield E. Which medical journals have the greatestimpact? Current Contents 1987;30:3-9.

  4. Visser HKA. Het belang van publiceren in Nederlandsewetenschappelijke tijdschriften met een extern beoordelingssysteem. NedTijdschr Geneeskd 1998;142:798-801.

  5. Uniforme voorschriften voor inzenders van manuscriptennaar biomedische tijdschriften. Aanvullende verklaringen van hetInternational Committee of Medical Journal Editors. Amsterdam: NederlandsTijdschrift voor Geneeskunde; 1995.

  6. Barnard H, Overbeke AJPM. Dubbelpublikatie vanOorspronkelijke stukken in en uit het Nederlands Tijdschrift voorGeneeskunde. Ned Tijdschr Geneeskd 1993;137:593-7.

  7. Maas KL, Overbeke AJPM. Oorspronkelijke artikelen in hetNederlands Tijdschrift voor Geneeskunde in de afgelopen 40 jaar. Ned TijdschrGeneeskd 1997;141:53-5.

Auteursinformatie

Nederlands Tijdschrift voor Geneeskunde, Postbus 75.971, 1070 AZ Amsterdam.

Mw.D.G.M.Bloemenkamp, arts-stagiair (thans: arts-onderzoeker Julius Centrum voor Patiëntgebonden Onderzoek, Utrecht); dr.H.C.Walvoort, wetenschappelijk eindredacteur; dr.W.Hart en prof.dr.A.J.P.M. Overbeke, uitvoerend hoofdredacteuren.

Contact mw.D.G.M.Bloemenkamp

Gerelateerde artikelen

Reacties