Dubbelpublikaties: een wonderbaarlijke vermenigvuldiging

Opinie
Citeer dit artikel als
Ned Tijdschr Geneeskd. 1993;137:592-3
Download PDF

Zie ook de artikelen op bl. 593 en 612.

Patiëntgebonden onderzoek wordt naar opzet, toestemming van de patiënten, medisch-ethische beoordeling, statistische bewerking en presentatie steeds meer aan formele regels onderworpen. Dat geldt ook voor publikatie van de resultaten van dat onderzoek en daarvoor zijn internationaal regels overeengekomen. ‘The International Committee of Medical Journal Editors’, naar hun eerste plaats van bijeenkomst de ‘Vancouver-groep’ genoemd, heeft daarvoor al in 1978 de uniforme eisen voor manuscripten aangeboden aan biomedische tijdschriften opgesteld en ze sindsdien steeds aangevuld en verbeterd.1 Ruim 600 tijdschriften volgen deze regels, waaronder dit Tijdschrift, dat de uitvoerige voorschriften in vertaling verschaft.2

De verkorte versie van deze voorwaarden voor inzending van kopij staan nagenoeg wekelijks aan de binnenzijde van de omslag van het Tijdschrift. Inhoudelijk is voorwaarde 1b het belangrijkst: bij inzending verklaart de auteur dat het manuscript niet tezelfdertijd aan een ander tijdschrift is aangeboden, elders is geaccepteerd voor publikatie of reeds is gepubliceerd. Die eis is even redelijk als duidelijk en wil voorkomen dat oorspronkelijk werk bij herhaling als zodanig wordt gepubliceerd. Het zou de auteurs onverdiende citaties bezorgen, databanken vervuilen en tijdschriften zonder noodzaak ertoe brengen bekend materiaal opnieuw te publiceren.

Op die regel zijn natuurlijk uitzonderingen. Nederlandse klinische onderzoekers publiceren belangrijk werk vaak primair in Engelstalige tijdschriften met een uitgebreide lezerskring en grote invloed. Zij verwerven daarmee aandacht en een hogere sport op de ladder van de citatie-index. Hun onderzoek is deels verricht met hulp van Nederlandse patiënten, Nederlandse subsidies of onderzoeksgelden en heeft naar conclusies ook belang voor de Nederlandse geneeskunde en gezondheidszorg. In dat geval bestaat er de mogelijkheid tot dubbelpublikatie, waarbij beide tijdschriftredacties moeten worden ingelicht en akkoord moeten gaan, en waarbij bij de herhaalde publikatie moet worden vermeld dat het een dubbelpublikatie is en de volledige verwijzing naar het artikel in het eerste tijdschrift moet worden afgedrukt.

Niet alle onderzoek dat door Nederlandse clinici in buitenlandse tijdschriften wordt of is gepubliceerd, leent zich voor hernieuwde publikatie in dit Tijdschrift, omdat het soms zeer technisch of zeer specialistisch is, zelfs al zou aanpassing voor ons lezerspubliek plaatsvinden. Het gaat vrijwel altijd om oorspronkelijke stukken. Daarvan publiceren wij er jaarlijks 160-200, waarvan 5-10 een dubbelpublikatie zijn. Het initiatief tot herhaalde publikatie wordt soms door auteurs genomen, soms wordt dat door de hoofdredactie verzocht. De formele weg tussen auteurs, buitenlandse redacties en de redactie van dit Tijdschrift heeft zelden problemen gegeven als die correct werd bewandeld.

Van die rechte weg wordt door Nederlandse auteurs vaak afgeweken, zoals blijkt uit het bibliometrisch onderzoek van Barnard en Overbeke, gedaan in het redactiekantoor met behulp van medische databanken die controle van de literatuur mogelijk maken.3 Die steekproef stemt niet vrolijk, want 1 op de 9 oorspronkelijke stukken mag die naam niet dragen, omdat het artikel eerder elders is gepubliceerd zonder dat te vermelden. Soms gaan redacties niet vrijuit, omdat ze het artikel wel als dubbelpublikatie hebben aanvaard maar niet als zodanig hebben vermeld bij publikatie. Vaker zijn de auteurs echter verantwoordelijk. Desgevraagd leveren zij allerlei verklaringen, van onbekendheid met de regels tot kritiek op de redactie, omdat die het stuk door herschrijving op het andere heeft laten lijken. Gezien de tijdspanne waarin de steekproef is onderzocht, lijkt het aannemelijk dat het werkelijke aantal dubbelpublikaties hoger ligt en dus aanzienlijk is. Er is nauwelijks internationaal vergelijkingsmateriaal ter beschikking.

De vraag is wat de hoofdredactie tegen ongemelde dubbelpublikaties kan doen. De redactie van British Medical Journal heeft voor de schandpaal gekozen: de auteurs van een niet gemelde maar wel in het blad afgedrukte dubbelpublikatie worden gekapitteld in een redactioneel naschrift. The New England Journal of Medicine zal zelfs het onterecht gepubliceerde artikel terugtrekken, hetgeen ook in de databanken wordt verwerkt. De auteurs komen ongetwijfeld ook op een zwarte lijst, zodat nieuwe publikaties van dezelfde auteurs bij aanbieding gecontroleerd zullen worden op hun oorspronkelijkheid door zoeken in de medische databestanden. Dat te doen voor iedere aanvaarde bijdrage is een onmogelijke taak, zodat strafexercities een tamelijk willekeurig karakter hebben. Niettemin zal ook de hoofdredactie van het Tijdschrift niet als zodanig vermelde dubbelpublikaties, indien herkend, weigeren en indien pas tijdens of na publikatie herkend, ze alsnog als herhaalde publikatie zonder melding brandmerken in een naschrift of door middel van retractie. Het verkeer tussen hoofdredactie en auteurs is immers gebaseerd op vertrouwen en gaat ervan uit dat inzenders geacht mogen worden de regels voor aanbieding van kopij, die hier en elders dezelfde zijn, te kennen en ze na te leven.

Belangrijker is het voorkomen van ongemelde dubbelpublikatie en de verantwoording daarvoor ligt bij de auteurs en de leiders van onderzoeksgroepen. De publikatiedruk is hoog, vanwege carrière, subsidies, competitie of zelfwaardering, maar eerlijkheid duurt ook hier het langst. De tijd dat het aantal publikaties de maat aller academische dingen was, is al lang voorbij, omdat niet alleen geteld maar ook gewogen wordt en er ook andere methoden van beoordeling van wetenschappelijke kwaliteit bestaan.

In 1975 bleek hoe publikatiedruk een jonge Amerikaanse onderzoeker ertoe gebracht had een geslaagd zwart huidtransplantaat op een witte muis te imiteren door het transplantaat met een zwarte viltstift te kleuren. Hij werd ontslagen, maar later onderzoek toonde aan hoezeer zijn chef had gefaald in de begeleiding en alleen maar resultaten afdwong. Het was het begin van een lange reeks ontdekkingen van wangedrag en fraude bij medisch onderzoek en het publiceren van de resultaten ervan, dat recent uitvoerig is geanalyseerd.4

Publikatiedruk is dus een afgeleide van een groter belang, van wetenschappelijke produktie, van industriële inmenging of simpelweg van persoonlijke ijdelheid of ambitie. Dat daarbij regels maar ook goed vertrouwen wordt geschonden, is niet verwonderlijk en ook niet van vandaag of gisteren, want Galilei, Newton, Dalton, Mendel en ook Pasteur zijn verdacht van manipulatie van gegevens in hun geschriften.5 De omvang van het medisch wetenschappelijk bedrijf, de belangen en bedragen die ermee gemoeid zijn en de voortdurende competitie, maken het aantal schendingen in verhouding groot. De remedie is niet allereerst verscherpte redactionele controle, maar meer gewetensonderzoek bij de auteurs.

Literatuur
  1. International Committee of Medical Journal Editors.Uniform requirements for manuscripts submitted to biomedical journals. Br MedJ 1991; 302: 338-41.

  2. Anonymus. Uniforme voorschriften voor inzenders vanmanuscripten naar biomedische tijdschriften. Amsterdam: NederlandsTijdschrift voor Geneeskunde, 1991.

  3. Barnard H, Overbeke AJPM. Dubbelpublikatie vanOorspronkelijke stukken in en uit het Nederlands Tijdschrift voorGeneeskunde. Ned Tijdschr Geneeskd1993; 137: 593-7.

  4. Lock S, Wells F. Fraud and misconduct in medical research.London: BMJ Publishing Group, 1993.

  5. Broad W, Wede N. Betrayers of the truth. New York: Simonand Schuster, 1982.

Gerelateerde artikelen

Reacties