De componist Brahms leed mogelijk aan obstructieve slaapapneu
Open

In het kort
29-12-2000
H.C. Walvoort

De Duitse componist Johannes Brahms (1833-1897) overleed waarschijnlijk aan een pancreascarcinoom. Voor het overige is er niet veel bekend van zijn medische geschiedenis - hij was weinig ziek. Maar bij grondig bestuderen van de biografische gegevens die door anderen zijn opgetekend, komt Margolis op aanwijzingen dat Brahms aan obstructieve slaapapneu leed.1 Deze aandoening werd toen nog niet als zodanig onderkend. Margolis zocht naar de symptomen, Brahms' fysieke kenmerken, exacerberende factoren en naar aanwijzingen voor de klinische gevolgen van de aandoening.

Brahms was niet getrouwd, maar de bariton Georg Henschel die op een concertreis een kamer met hem deelde, beschrijft dat hij 's nachts naar een andere ruimte op zoek moest omdat Brahms hevig snurkte. Zijn hele leven schijnt Brahms geregeld plotseling in slaap te zijn gevallen, zelfs tijdens een piano-uitvoering door Liszt, terwijl hij toch een gretig pianostudent was. Ook is er een melding van een vreemde snurk, ditmaal tijdens het optreden van de jonge dirigent Mahler, die doet denken aan de snurk waarmee lijders aan slaapapneu uit een obstructieve fase ontwaken.

Brahms was familiair dik en had een korte volumineuze hals (hij wilde nooit een das dragen), hetgeen op foto's goed is te zien. Halsomtrek is een predisponerende factor voor obstructieve slaapapneu. Daarnaast was hij een stevige drinker, eveneens een risicofactor.

Als kleine jongen in Hamburg moest Brahms piano spelen in bordelen om zijn armlastige familie aan extra inkomen te helpen. Ook later bleef hij dit soort plaatsen frequenteren, maar details zijn niet opgetekend. Hij hield niet van duurzame intieme relaties, maar er is te weinig informatie om te besluiten dat hij impotent was - een bekend verschijnsel bij slaapapneu. Wel was hij regelmatig depressief en had hij een opvliegende aard. Ook dat past bij obstructieve slaapapneu, maar meer ook niet.

Alles bij elkaar zijn er wel degelijk aanwijzingen dat Brahms leed aan obstructieve slaapapneu. De klassieke verschijnselen zijn bij hem echter niet gedocumenteerd: niemand heeft episoden van apneu meegemaakt of het nachtelijk ontwaken. Maar de kenmerkendste symptomen, hypersomnolentie overdag en luid snurken, waren aanwezig. Bovendien was Brahms zwaarlijvig, had hij een grote halsomtrek en dronk hij veel alcohol. Margolis vraagt zich af of de levenslange vervreemding van vrienden en huwelijk als gevolg van de slaapapneu Brahms wellicht extra hebben beïnvloed bij zijn muzikale creativiteit.

Literatuur

  1. Margolis ML. Brahms’ lullaby revisited. Did thecomposer have obstructive sleep apnea? Chest2000;118:210-3.