Cultuursensitieve communicatie bij het levenseinde

De zorg voor moslimpatiënten als voorbeeld
Klinische les
24-07-2017
Nienke de Graeff, Claudia Savelkoul, Adem Köse, Mohammed Ghaly, Cor B.M. Hoffer en Dave H.T. Tjan

Reacties (2)

Inloggen om een reactie te plaatsen
Michael Eekhof
29-07-2017 02:10

Cultuursensitieve communicatie bij het levenseinde

Deze les benadrukt terecht dat voor een goede communicatie de cultureel bepaalde perceptie  bepaald hoe de communicatie plaats moet vinden.

De behandelend arts is verantwoordelijk voor het overkomen van de boodschap en het openhouden van de communicatie lijnen.

Deze les zou de indruk kunnen wekken dat dit alleen bij allochtonen een rol zou spelen, echter ook de autochtone Nederlanderse samenleving vertoont multiculturele verschillen vooral in geloof.

De adviezen in deze les gelden ook voor de gelovige Nederlanders.

Michael Eekhof, huisarts

Jelle Epker
13-09-2017 20:46

Cultuursensitieve adviezen die de plank misslaan

Geachte dames en heren,

Met interesse en verbazing hebben wij kennis genomen van de klinische les over cultuursensitieve communicatie bij het levenseinde. Met de huidige multiculturele samenleving is een communicatiestrategie die recht doet aan patiënt, familie en de wet zeer wenselijk. Helaas laten de auteurs een aantal belangrijke punten onbelicht en worden adviezen gegeven waar wij, vanuit ethisch en juridisch perspectief grote moeite mee hebben.

 De arts biedt de patiënt een IC behandeling aan ondanks het feit dat er ernstige twijfels over het nut bestaan. Met deze stap wordt een patiënt onderworpen aan disproportioneel invasief handelen. Dit is zonder meer in strijd met het  adagium “primum nil nocere”. Onduidelijkheid had al voorkomen kunnen worden als tevoren duidelijk was gemaakt dat überhaupt niemand met dergelijke problematiek op de IC thuis hoort. 

Kort gezegd, de IC is er om leven te behouden, niet om het sterven te verlengen.

Slecht nieuws moet omfloerst worden gebracht. Ook hier gaat het in onze beleving mis; de zorgverlener is primair verantwoordelijk voor de uitvoering van de medische taak. Hoe die taak moet worden uitgevoerd en binnen welke grenzen is vastgelegd in de wet. Allereerst zal een arts zich aan de wet moeten houden alvorens bepaalde culturele invullingen kunnen worden gedaan. Een arts is verplicht volgens de WGBO de patiënt volledig voor te lichten over het ziektebeeld en de consequenties. Een uitzondering is de therapeutische exceptie als ingeschat kan worden dat de informatie de patiënt ernstig geestelijk zal schaden of als de patiënt zelf tevoren heeft aangegeven ‘niet te willen weten’. Cultuur is niet een prima facie uitzondering.

Ten slotte worden er in tabel 2 communicatie adviezen gegeven. Wij kunnen ons daar niet in vinden. De auteurs suggereren dat zorgverleners een “spreekbuis” van God of Allah zouden moeten worden en vertellen hoe het “theologisch” in elkaar zit. Volgens ons is dat de omgekeerde wereld. Ons inziens moeten het juist imams, dominees, priesters, etc zijn, die de familie helpen bij het in religieus perspectief plaatsen van wat er medisch gezien met de patiënt gebeurt. Zorgverleners duiden de situatie op hun professionele terrein en dat is niet religie. 

Onderling respect en de wens om elkaar te begrijpen is in de laatste levensfase is essentieel, maar cultuur sensitief handelen betekent voor de zorgverlener allereerst goed kennis te hebben van de eigen context en regelgeving en van daaruit de verbinding te maken met hulp van die mensen die in staat zijn de culturele/religieuze  kloof te dichten. De omgekeerde weg zal onherroepelijk tot meer problemen leiden.

Dr. Erwin Kompanje, klinisch ethicus, afdeling IC, Erasmus MC, Rotterdam

 

Dr. Jelle Epker, internist-intensivist, afdeling IC, Erasmus MC, Rotterdam