Zink tegen griep?

Open

VRAAG 5. Onlangs werd in een krant een artikel geciteerd over zuigtabletten met een zinkzout die werden beproefd als afweermiddel tegen verkoudheid of griep. Later verscheen een ander krantenbericht over de heilzame werking van zink, waarin onder meer stond dat zinktekort verkoudheid en keelontstekingen kan veroorzaken en dat het eten van volkorenbrood kan leiden tot een zinktekort.1 Ik zou graag meer weten over de achtergronden van het gebruik van zink tegen griep.

ANTWOORD. Al enige jaren verschijnen er publicaties waarin het effect van zink tegen een opkomende griep wordt gemeld. Eind vorig jaar werd in het tijdschrift Annals of Internal Medicine beschreven dat door het gebruik van zuigtabletten met zinkgluconaat de duur van een verkoudheid of griep aanzienlijk kan worden bekort.1 Het ging om een goed opgezet, placebogecontroleerd, dubbelblind, pragmatisch onderzoek onder 100 personeelsleden van het Cleveland-ziekenhuis in de VS. Alleen patiënten die niet langer dan 24 uur last van griep of verkoudheid hadden, konden in de trial worden opgenomen. Verder moesten zij minstens 2 van de volgende symptomen hebben: hoesten, hoofdpijn, heesheid, spierpijn, loopneus, verstopte neus, keelpijn, geïrriteerde keel, niezen of orale temperatuur boven 37,7°C. De proefpersonen gebruikten 5 tot 6 zuigtabletten met zinkgluconaat of placebo per dag. De tabletten bevatten 13,3 mg zink per stuk.

De uitkomst van het onderzoek was dat in de groep die zink had gebruikt het volledige herstel significant sneller optrad dan in de groep die placebo had gebruikt (respectievelijk 4,4 dagen en 7,6 dagen; p < 0,001). De zinkgroep had echter wel meer klachten over misselijkheid, een slechte smaak en andere bijwerkingen dan de placebogroep. Hoewel het nog niet helemaal duidelijk is in hoeverre het voordeel van een kortere duur van de griepperiode opweegt tegen het nadeel van de bijwerkingen, ziet het ernaar uit dat er met deze zinkzuigtabletten eindelijk een behandeling van griep voorhanden is.

Geheel los van berichten over dit placebogecontroleerde pragmatische onderzoek verschijnen er herhaaldelijk in de krant stukjes over zink van een minder wetenschappelijk kaliber. Dergelijke artikelen zijn dan veelal niet veel meer dan uitbreidingen van theorieën die gebaseerd zijn op de gegevens verkregen uit ongecontroleerd en verklarend onderzoek. Van oudsher leent zink zich bij uitstek voor hypothesen over een mogelijke heilzame werking bij allerlei aandoeningen. Het middel is immers uiterst weinig toxisch en werd al meer dan 2 eeuwen geleden voor zeer verschillende aandoeningen voorgeschreven. In 1771 schreef Gaubius een artikel waarmee hij zink als een veelbelovend medicament in de reguliere geneeskunde introduceerde, maar waarin hij ook waarschuwde voor het ongecontroleerd toepassen van zinktherapie als panacee.2 Er zijn de laatste decennia enkele ziektebeelden bekend geworden waarbij het voorschrijven van zink wetenschappelijk verantwoord is. Zo is de effectiviteit van zinktherapie bewezen voor de erfelijke koperstapelingsziekte van Wilson,34 voor de erfelijke zinkdeficiëntieziekte acrodermatitis enteropathica,5 en nu dus ook voor een opkomende griep of verkoudheid. Mossad et al. veronderstellen dat van zinkzuigtabletten een remmende werking uitgaat op de vermenigvuldiging van rinovirussen, of op het binnendringen van deze virussen in de cel.1 Overigens benadrukken de schrijvers dat zij een pragmatisch onderzoek deden om na te gaan of zink werkt en dat het niet hun bedoeling was na te gaan hóé de zinkzuigtabletten werken. Het is niet waarschijnlijk dat, zoals de vragensteller in een krant heeft gelezen, het nuttigen van volkorenbrood tot zinkdeficiëntie, verkoudheid en keelontstekingen zou kunnen leiden. Onderzoek op grond waarvan een dergelijke bewering kan worden verdedigd is mij niet bekend. Wel zijn er onderzoeksgegevens gepubliceerd waaruit blijkt dat volkorenbrood relatief veel fytinezuur bevat en dat dit zuur zich aan zink bindt. Dat er derhalve bij mensen die volkorenbrood eten een zinktekort en keelontstekingen zouden kunnen ontstaan, is wel erg vrij en vergaand doorgeredeneerd.

Waar de heilzame werking van zinkzuigtabletten ook op berust, het is zeker dat zink een sterk antagonistische werking heeft ten opzichte van koper. Op dit mechanisme berust de toepassing van zink bij de ziekte van Wilson. Men dient er dan ook rekening mee te houden dat chronisch gebruik van zink, in een dosering zoals bij de trial betreffende de behandeling van griep werd gebruikt, tot kopertekort kan leiden.4 De belangrijkste verschijnselen van kopertekort zijn anemie en neutropenie.