De snelkookpan
Open

06-11-2014
Rembrant Aarts

De drempel om met psychotherapie te beginnen is hoog. Een korte cognitieve gedragstherapie voor faalangst bij een spreekbeurt gaat nog wel. Vliegangst kan ik overwinnen met onlinepsychotherapie. Maar de hoeveelheid Nederlanders die huwelijk na huwelijk verslijten omdat ze niet in staat zijn in therapie hun eigen aandeel in het beloop van hun relatie te onderzoeken, is groot. Hoe zit dat met psychotraumatherapie? En hoe zit dat bij onze patiënten op de polikliniek voor uitgeprocedeerde asielzoekers met traumagerelateerde klachten?

Mijn patiënten weten niet wat een spreekbeurt is en zijn niet bang om te vliegen. Wel zijn ze vaak bang van vliegtuigen en 'schieten' in een herbeleving als er een overvliegt. Ze hebben na traumatisering een barre reis achter de rug, op de vlucht voor vervolging om uiteenlopende redenen. Nadat ze hier 'uit procedure' zijn geraakt, is het levensperspectief en hun moraal tot een dieptepunt gedaald. Wat psychisch weggedrukt wordt door mijn patiënt komt in zijn nachtmerries dubbel zo hard weer terug. Hij weet niet wat psychotherapie of psychiatrie is en de woorden 'gevoel' en 'gedachten' komen vaak niet in zijn vocabulaire voor. Verwerking van het trauma zit er dus niet in.

Of toch wel? Waarom zou ik mijn patiënt een evidencebased therapie onthouden? Een psychotraumatherapie met haar bakermat in vluchtelingenkampen in Afrika, aldaar bewezen effectief onder erbarmelijke psychosociale omstandigheden.

Op mijn nieuw opgezette poli werken we met narratieve en beeldende technieken volgens een gefaseerd model en een beperkte behandelduur met een hoge contactfrequentie. Als we de patiënt niet verstaan, gebruiken we een tolk, iets wat niet meer vanzelfsprekend is in Nederland. Traumagerichte psychotherapie werkt, en verschillende vormen van delen van en 'exposure' aan trauma geven meer rust in ons brein. Die rust is nodig om na te kunnen denken over de vele andere stressoren die er spelen. Leven met trauma aan de onderkant van de maatschappij is niet goed voor het vertrouwen in anderen. Het vertrouwen van mijn patiënt winnen is belangrijk. Posttraumatische stressstoornis zorgt ervoor dat hij niet goed het onderscheid kan maken tussen 'hier – veilig' en 'toen – onveilig'. Ik word dan ook regelmatig aangezien voor een gevangenisbewaarder in Irak of voor een medewerker van de Immigratie- en Naturalisatiedienst. Het is aan mij om dit te verdragen. Het is ook aan mij om mijn patiënt te verleiden zelf de keuze te maken weer op de martelbank plaats te nemen en alles nog een keertje imaginair over te doen. De therapeut als beul die oog heeft voor het helend effect op de lange termijn. U snapt dat ik het daar wel warm van krijg. De maatschappij kijkt over mijn schouder mee. Het is toch goed dat er nog een plaats is om dit onrecht te bespreken? De advocaat van de patiënt kijkt over mijn schouder mee, op zoek naar aanknopingspunten voor nieuwe procedures. Er is ook overheidsgerelateerde verontwaardiging: hoe kun je iemand behandelen die hier niet eens mag zijn? Vertrouwen winnen, iemand aanspreken op zijn eigen kracht, op de psychotherapeutische pijnbank plaats laten nemen en hem voorbereiden op een onzekere toekomst. Een snelkookpan van 12 maanden.

Over de auteur: 

Rembrant Aarts is psychiater bij Equator Foundation in Diemen en tropenarts. Hij beschrijft in 4 weekboeken zijn ervaringen als jonge klare met de zorg voor uitgeprocedeerde asielzoekers met traumagerelateerde psychische klachten (r.aarts@arq.org).