Sumatriptan in de klinische praktijk
Open

29-04-1993
M.D. Ferrari, J. Haan, W.H. Visser, P.R. Saxena, W.A. Bax en L.J.M.M. Mulder
Zie ook het artikel op bl. 846.

In juni 1991 werd het nieuwe antimigrainemiddel sumatriptan (Imigran) in Nederland geïntroduceerd.1 Sindsdien is er een ruime ervaring met het middel opgebouwd in binnen- en buitenland. Zes vragen blijken de klinische praktijk te beheersen:

– Werkt sumatriptan alleen tegen de hoofdpijn, of ook tegen de voorbijgaande focale neurologische verschijnselen (aura)?

– Verdwijnen de aanvalsverschijnselen met sumatriptan of worden ze alleen maar uitgesteld?

– Hoe veilig is sumatriptan, wat zijn de schadelijke effecten op lange termijn en zijn er cardiale bijwerkingen?

– Wat is het werkingsmechanisme van sumatriptan?

– Zijn dihydroergotamine en ergotamine even goede middelen als sumatriptan?

– Is sumatriptan te duur?

In dit overzicht worden de eerste vier vragen behandeld. De laatste twee komen in een commentaar in dit tijdschriftnummer aan de orde.2

WERKZAAMHEID TEGEN AURA-VERSCHIJNSELEN?

Sumatriptan is alleen bedoeld om de verschijnselen te onderdrukken die optreden tijdens de hoofdpijnfase van een migraineaanval (hoofdpijn, misselijkheid, overgeven, anorexie en overgevoeligheid voor licht en geluid), of tijdens een ‘cluster’-hoofdpijnaanval (heftige periorbitale hoofdpijn).1 Het is niet bedoeld om de soms voorafgaande aura-verschijnselen (visuele, motorische, sensibele of spraakstoornissen) te behandelen. Theoretisch kan sumatriptan deze aura-verschijnselen zelfs verergeren, al is dit niet erg waarschijnlijk.1 Vooralsnog dient sumatriptan bij aanvallen van migraine met aura (klassieke migraine) pas toegediend te worden nádat de aura-verschijnselen verdwenen zijn. Gezien het veelal snelle effect van sumatriptan en de gebruikelijke duur van de aura (20-60 min) is dit in het algemeen geen bezwaar. Ook wanneer de aura-verschijnselen tegelijkertijd met de hoofdpijn optreden (migraine accompagnée) dient sumatriptan pas gegeven te worden nadat de aura-verschijnselen verdwenen zijn.

VERDWIJNEN DE MIGRAINEVERSCHIJNSELEN OF WORDEN ZE UITGESTELD?

Bij het beoordelen of een middel werkzaam is tegen migraineaanvallen dient men onderscheid te maken tussen de ‘initiële werkzaamheid’ (de effectiviteit kort na toediening) en de ‘werkzaamheid in de uren tot dagen daarna’ (blijven de klachten weg of komen ze weer terug?). Dit onderscheid is van groot praktisch belang, zoals hierna wordt toegelicht. Het terugkomen van de klachten binnen 24-48 h nadat ze eerst verdwenen waren, wordt in de Engelstalige literatuur aangeduid als ‘headache recurrence’.3 Hiervoor is geen goede korte Nederlandse term beschikbaar.

Initiële werkzaamheid

Sumatriptan onderdrukt alle verschijnselen die optreden tijdens de hoofdpijnfase van migraineaanvallen, zowel met als zonder aura. Eén tablet van 100 mg sumatriptan doet bij 50-67 van de patiënten de hoofdpijn en de andere verschijnselen binnen 2 h (vrijwel geheel) verdwijnen.4-8 Na 4 h voelt 77 van de patiënten zich veel beter.4 Eén subcutane injectie van 6 mg doet de aanvalsverschijnselen bij ongeveer 75 van de patiënten binnen 1 h en bij 86-92 binnen 2 h verdwijnen.39-11

Wanneer een patiënt tijdens een aanval onvoldoende baat heeft gehad van de tabletvorm, blijft er een gerede kans dat volgende migraineaanvallen wel gunstig zullen reageren op de subcutane injectie. Bij ongeveer 15 van de patiënten heeft sumatriptan totaal geen effect. Hiertoe behoren vaak patiënten met migraineaanvallen die alleen rondom de menstruatie voorkomen (menstruele migraine). De conclusie dat een patiënt geen baat heeft bij tabletten of s.c. injecties mag pas na 3 zonder resultaat behandelde aanvallen getrokken worden. Als tijdens een aanval de eerste dosis sumatriptan onvoldoende werkt, heeft het geen zin om voor die aanval een tweede dosis te gebruiken.3 Het nemen van een tweede dosis sumatriptan is daarentegen wel zinnig bij een headache recurrence (zie hierna).

‘Headache recurrence’

Bij 30-40 van de patiënten bij wie sumatriptan de aanvalsverschijnselen aanvankelijk goed onderdrukt, komen de hoofdpijn en de begeleidende verschijnselen binnen 24-48 h weer terug.3-11 Dit is waarschijnlijk een doorbraak van de oorspronkelijke aanval en niet een nieuwe aanval, en heeft mogelijk te maken met de korte plasmahalfwaardetijd van sumatriptan (2 h). Veel artsen en patiënten omschrijven dit fenomeen ten onrechte als een uitsteleffect van sumatriptan, dat wil zeggen het kortdurend opschuiven van de aanval. Bij een headache recurrence na sumatriptan blijft de hoofdpijn meestal alleen nog aanwezig voor de nog resterende periode van die aanval. Bij een klein aantal patiënten lijkt er echter wel sprake te zijn van het volledig dóórbeleven van de aanval.

Headache recurrence komt overigens ook frequent voor na behandeling van een migraineaanval met ergotamine (minimaal bij 30 van de patiënten), paracetamol of acetylsalicylzuur en is dus niet specifiekvoor sumatriptan.68

De kans op het krijgen van headache recurrence en het tijdstip van optreden ervan verschillen sterk per patiënt. Ongeveer 10 van de patiënten krijgt bij (vrijwel) elke met sumatriptan behandelde aanval een headache recurrence, circa 40 krijgt (vrijwel) nooit een headache recurrence en bijna 50 soms wel en soms niet. Bij gebruik van de tabletvorm lijkt de kans wat kleiner dan bij gebruik van de injectievorm en treedt de headache recurrence later op (17 h versus 12 h). In hoeverre farmacokinetische oorzaken een rol spelen bij deze opmerkelijke verschillen tussen patiënten wordt momenteel onderzocht. Patiënten met menstruele migraine of van ergotamine afhankelijke hoofdpijn hebben een grotere kans op het krijgen van headache recurrence.

Als een headache recurrence optreedt, zal een nieuwe dosis sumatriptan in 70 (tablet) tot 86 (s.c. injectie) van de gevallen de symptomen binnen 2 h wederom doen verdwijnen. In een klein deel van de gevallen (met name bij menstruele migraine en van ergotamine afhankelijke hoofdpijn) kan dit zich enige dagen achtereen herhalen, waarbij telkens een headache recurrence effectief bestreden wordt met een nieuwe dosis sumatriptan. Alhoewel dit dus vaak meerdere injecties of tabletten vergt, wordt het door veel patiënten toch als acceptabel beschouwd, aangezien andere medicamenten helemaal geen effect hadden of te veel bijwerkingen gaven. Zolang het maximale aantal doses per 24 h (2 injecties van 6 mg of 3 tabletten van 100 mg) niet overschreden wordt, kan het medisch gezien geen kwaad om tijdens een aanvalsperiode meerdere dagen achtereen sumatriptan te gebruiken.

SUMATRIPTAN BIJ ‘CLUSTER’-HOOFDPIJN

De s.c. toedieningsvorm van sumatriptan blijkt ook erg effectief bij de acute behandeling van aanvallen van cluster-hoofdpijn. Na 1 subcutane injectie van 6 mg sumatriptan zijn de klachten bij bijna 80 van de patiënten binnen 15 min verdwenen.12 Een bezwaar is dat vooralsnog niet meer dan 2 aanvallen per dag behandeld kunnen worden met sumatriptan. De resterende aanvallen kunnen echter vaak ook goed behandeld worden met het gedurende 15 min inademen (met een kapje) van 100 zuurstof, 7 lmin. Omdat cluster-hoofdpijnaanvallen in het algemeen niet langer dan 2 h duren, heeft de tabletvorm, die veelal langzamer werkt, meestal geen nut.

ACUTE BIJWERKINGEN

De bijwerkingen die kort na gebruik van sumatriptan optreden, zijn uitvoerig onderzocht in gecontroleerde klinische trials bij in totaal meer dan 6000 verschillende patiënten.3-14 Inmiddels is ook de klinisch-praktische ervaring aanzienlijk. In het algemeen treden de bijwerkingen snel op na toediening van sumatriptan, duren ze korter dan 30 min en zijn ze weinig belastend. De meest voorkomende verschijnselen zijn een prikkelend, tintelend, warm, zwaar drukkend gevoel in armen, borst en hoofd, een pijnlijk of stijf gevoel in de nek, slikklachten, vermoeidheid of suffigheid, duizeligheid, en een pijnlijk gevoel ter plekke van de subcutane injectie.14 Het is van groot belang de patiënt tevoren te waarschuwen dat deze verschijnselen kunnen optreden om onnodige schrik en ongerustheid te voorkomen. Sommige artsen schrijven hun patiënten een halve tablet sumatriptan (dat is 50 mg) voor als ze van de 100 mg-dosis te veel bijwerkingen hebben. In enkele gevallen lijkt dit te resulteren in minder bijwerkingen met behoud van het antimigraine-effect.

PIJN EN ANDERE KLACHTEN OP DE BORST‘

Ongeveer 5 van de patiënten krijgt 10 min na subcutane en 45 min na orale toediening van sumatriptan een 10-30 min durend zwaar, drukkend, beklemmend gevoel op de borst, soms gepaard gaand met een angstig gejaagd gevoel en hartkloppingen.14 Deze verschijnselen zijn, mits de patiënt tevoren gewaarschuwd is, vrijwel nooit belastend.

Recentelijk zijn er berichten verschenen dat sumatriptan in enkele gevallen ook pijn op de borst kan veroorzaken met uitstraling naar arm en schouder, soms gepaard gaande met veranderingen op het ECG passend bij myocardischemie.15-17 Thans wordt bediscussieerd of dit ‘drukkend gevoel op de borst’ en de ‘pijn op de borst’ beide uitingen zijn van vasoconstrictie van coronaire arteriën ten gevolge van sumatriptan, of dat hier verschillende mechanismen aan ten grondslag liggen, zoals spasme van de oesofagus, vasoconstrictie van arterioveneuze anastomosen in de huid of vasoconstrictie in de longen. Tot op heden zijn de volgende gegevens bekend:

– In grote gecontroleerde klinische trials (bij in totaal meer dan 6000 verschillende patiënten) zijn nooit ECGof bloedafwijkingen gevonden, die er op duiden dat sumatriptan myocardischemie kan veroorzaken.3-14 Ook tijdens opnieuw toedienen onder ECG-bewaking aan patiënten met ‘klachten op de borst’ na een eerdere toediening, werden geen afwijkingen gevonden. Hierbij dient wel aangetekend te worden dat in de klinische trials alleen patiënten waren opgenomen die geen hart- of vaatklachten in hun medische voorgeschiedenis hadden en dat er geen inspanningsproeven werden verricht na toediening van sumatriptan.

– Ook tijdens onbehandelde of met placebo behandelde migraineaanvallen kunnen tijdelijke ECG-afwijkingen voorkomen.3

– Willett et al. publiceerden de ziektegeschiedenis van een 47-jarige man met cluster-hoofdpijn, die kort na een subcutane injectie van 6 mg sumatriptan heftige pijn op de borst kreeg, gepaard gaande met op myocardischemie duidende ECG-afwijkingen.15 Nitroglycerine onder de tong gaf geen verbetering. De klachten en de ECG-afwijkingen duurden 22 min. De activiteit van hartspierenzymen in het bloed was niet verhoogd. Deze patiënt gebruikte echter reeds langdurig ook grote hoeveelheden methysergide en ergotamine en hij had reeds 5 maanden vóór het gebruik van sumatriptan last gehad van pijn op de borst, zowel in rust als na gebruik van ergotamine.

De enige conclusie die in dit geval getrokken kan worden, is dat sumatriptan in combinatie met ergotamine en methysergide bij een patiënt met reeds langer bestaande klachten van pijn op de borst, ECG-afwijkingen passend bij myocardischemie kan provoceren. Het is overigens bekend dat de combinatie van ergotamine en methysergide op zich al een vergrote kans geeft op myocardischemie.18

– MacIntyre et al. onderzochten 20 patiënten die een diagnostische coronariografie ondergingen wegens vermoeden van een coronaire aandoening, vóór en na s.c. (n = 10; 6 mg) of i.v. (n = 10; 3,5-4,5 mg) toediening van sumatriptan.19 Zij vonden in deze cardiaal belaste groep gemiddeld een afname van 13 van de diameter van de coronairarteriën, zonder dat dit gepaard ging met klinische klachten of afwijkingen op het ECG.

– Stricker en Ottervanger publiceerden 13 meldingen van patiënten met klachten van ‘pijn of druk op de borst’ na sumatriptan-gebruik.1617 Bij 5 patiënten was er volgens de melders sprake van angineuze pijn of typische angina pectoris, met bij 2 patiënten uitstralende pijn naar de linker arm of de kaak. De auteurs concludeerden dat ‘sumatriptan angina pectoris kan veroorzaken en dat in een enkel geval gelijktijdig ECG-afwijkingen aangetoond zijn’. Bij hun patiënten waren de ECG's echter normaal of niet vervaardigd. Verder had men bij de patiënten niet de activiteit van hartspierenzymen in het bloed gemeten en niet de reactie op inspanning of nitroglycerine bepaald.

– Curtin et al. beschreven een 42-jarige migrainepatiënte, die enkele minuten na een eerste subcutane injectie met 6 mg sumatriptan gecollabeerd was.20 Bij onderzoek had zij ventrikelfibrilleren bij een stenose van 40 van de linker A. coronaria (ramus interventricularis anterior). Zij had geen cardiovasculaire voorgeschiedenis, behoudens lichte hypertensie waarvoor zij een combinatiepreparaat van hydrochloorthiazide en amiloride gebruikte.

– Recentelijk meldden Stricker en Ottervanger in dit tijdschrift een 47-jarige vrouw met cluster-hoofdpijn zonder cardiale voorgeschiedenis.21 Zij kreeg heftige aanhoudende substernale pijn uitstralend naar de linker schouder, 15 min na een s.c. injectie van 6 mg sumatriptan. ECG en activiteit van hartspierenzymen in het bloed wezen op een doorgemaakt hartinfarct. Zij had bij twee eerdere toedieningen van sumatriptan ook pijn op de borst gehad, die echter na 20 min verdwenen was. Helaas werd geen coronariografie verricht. Deze publikatie kreeg veel aandacht in de publiekspers. Vervolgens deed de Koninklijke Nederlandse Maatschappij ter bevordering der Pharmacie (KNMP) op 22 januari 1993 een bericht uitgaan aan alle apothekers in Nederland, met het verzoek alle patiënten die sumatriptan gebruiken op te sporen en te waarschuwen voor mogelijke cardiale bijwerkingen. In deze brief werd een in de lekenpers genoemde maar verder niet geverifieerde zelfmelding door een vrouw als een vaststaand tweede geval van hartinfarct door sumatriptan genoemd. In het persbericht dat de KNMP deed uitgaan, werd gesproken van ‘enkele gevallen van hartinfarcten’. Dit alles leidde tot grote consternatie onder de patiënten.

– In Denemarken werd onlangs een 61-jarige man met cluster-hoofdpijn gemeld, die retrosternale pijn kreeg na een s.c. injectie van 6 mg sumatriptan. De pijn ging gepaard met ‘ischemische’ ECG-afwijkingen (Glaxo Denemarken, schriftelijke mededeling, 1993). Zowel de pijn als de ECG-afwijkingen verdwenen na gebruik van nitroglycerine. De medische voorgeschiedenis vermeldde langdurige hypertensie waarvoor ?-blokkers werden gebruikt, een hartinfarct twee jaar tevoren en atriumfibrilleren waarvoor digitalis werd gebruikt.

SUMATRIPTAN EN HET HART: SAMENVATTING

Na gebruik van sumatriptan krijgt 5 van de patiënten een kortdurend drukkend gevoel op de borst, zonder ECG-veranderingen. Pijn is hierbij uiterst ongebruikelijk. Het mechanisme van deze klachten is onbekend. Voorts zijn er enkele meldingen van patiënten met pijn op de borst na gebruik van sumatriptan, al dan niet uitstralend naar arm of schouder, en ‘ischemische’ ECG-veranderingen. Dit betrof hoofdzakelijk patiënten met cardiovasculaire klachten in hun medische voorgeschiedenis of gebruik van ergotamine of methysergide als comedicatie. Twee meldingen betroffen patiënten die tevoren klinisch gezond waren en geen ergotamine of methysergide gebruikten. Het achterliggende mechanisme hierbij is waarschijnlijk myocardischemie door coronaire spasmen, mogelijk in combinatie met pre-existente subklinische afwijkingen aan de Aa. coronariae.

De vraag is nu hoe groot de kans is om hartklachten te krijgen na sumatriptan en of er risicogroepen zijn aan te wijzen. Wereldwijd wordt sumatriptan momenteel gebruikt door circa 500.000 mensen (mededeling van fabrikant). In dat licht bezien is het aantal meldingen klein. Opvallend hierbij is het relatief grote aantal patiënten met de zeldzame cluster-hoofdpijn. Mogelijke, maar nog onbewezen, verklaringen hiervoor zijn dat patiënten met cluster-hoofdpijn veelal grote rokers zijn (in tegenstelling tot migrainepatiënten) of altijd de s.c. toedieningsvorm gebruiken. Hiermee worden, vergeleken met tabletten, in kortere tijd hogere plasmaspiegels van sumatriptan bereikt. Het is nu nog te vroeg om patiënten met cluster-hoofdpijn als risicogroep aan te merken.

SELECTIEF VOORSCHRIJVEN

Vooralsnog is het verstandig de volgende regels in acht te nemen bij het voorschrijven van sumatriptan:

– niet voorschrijven aan patiënten met cardiovasculaire klachten in de medische voorgeschiedenis;

– terughoudend voorschrijven bij patiënten met risicofactoren voor hart- en vaatziekten (roken, familieanamnese, diabetes mellitus, verhoogde cholesterolwaarde en hoge bloeddruk);

– patiënt niet tegelijkertijd ergotamine en (of) methysergide laten gebruiken;

– vooraf patiënt waarschuwen voor het optreden van beschreven bijverschijnselen om onnodige schrikreacties te voorkomen;

– bij pijn of lang aanhoudend drukkend gevoel op de borst, patiënt contact laten opnemen met de behandelend arts.

Voor de volledigheid moet vermeld worden dat ergotamine zeker niet veiliger is voor het hart dan sumatriptan. Er is een groot aantal fatale en niet-fatale hartinfarcten ten gevolge van ergotamine beschreven,18 en recente farmacologische onderzoeken tonen aan dat ergotamine aanmerkelijk sterkere vasoconstrictieve effecten heeft op coronairarteriën dan sumatriptan (W.A.Bax, schriftelijke mededeling, 1993).

EFFECTEN OP LANGE TERMIJN

Omdat sumatriptan een nieuw geneesmiddel is, zijn er nog relatief weinig gegevens over de effecten op langere termijn. Dit betekent dat de voorschrijvend arts de patiënt regelmatig moet controleren op bijwerkingen en op een eventuele toename van het gebruik van sumatriptan, analoog aan wat bij ergotamine gebeurt.22 Het voorschrijven van sumatriptan bij (de chronische vorm van) cluster-hoofdpijn is een speciaal probleem, omdat patiënten vaak gedurende langere tijd dagelijks medicatie nodig hebben. Recentelijk publiceerden Ekbom et al. de klinische gegevens van een 32-jarige man met chronische cluster-hoofdpijn, die in 11 maanden tijds in totaal 480 subcutane injecties met 6 mg sumatriptan gebruikte ter bestrijding van zijn aanvallen.23 Bij meer dan 90 van de aanvallen was de pijn binnen 10 min verdwenen. De gemiddelde duur van de met sumatriptan behandelde aanvallen was 7 min (SD 3). De gemiddelde duur van de 61 aanvallen die hij in diezelfde periode niet met sumatriptan behandelde, was 56 min (SD 21). De werkzaamheid was na 11 maanden nog hetzelfde als aan het begin en er waren geen bijwerkingen. De eigen beperkte klinische ervaring bij een tiental patiënten met chronische cluster-hoofdpijn, die nu gedurende 5-12 maanden (vrijwel) dagelijks sumatriptan gebruiken, is eveneens uiterst bemoedigend. Geen van deze patiënten klaagt over een benauwd gevoel op de borst na gebruik van sumatriptan.

SUMATRIPTAN BIJ KINDEREN EN ADOLESCENTEN

Er is nog nauwelijks klinische ervaring met sumatriptan bij personen onder de 18 jaar en voorschrijven aan deze groep dient dan ook vooralsnog vermeden te worden. Recentelijk werd gemeld dat sumatriptan een kortdurende verhoging van de plasmaconcentraties van groeihormoon kan veroorzaken.24 Het is nog onduidelijk wat hiervan de gevolgen zouden kunnen zijn voor kinderen in de groei.

WERKINGSMECHANISME

Sumatriptan is een uiterst selectieve serotonine1 (5HT1)-receptoragonist. Het precieze mechanisme van het antimigraine-effect (dat wil zeggen het onderdrukken van hoofdpijn, misselijkheid, braken en overgevoeligheid voor licht en geluid, maar geen effect op de aura-verschijnselen) is nog onbekend. Globaal zijn er twee theorieën:25-31

– het middel veroorzaakt vasoconstrictie van in de hersenvliezen gelegen bloedvaten, via activatie van postsynaptische 5HT1-receptoren op de spiercellen in de vaatwand;

– het middel remt een ‘neurogene ontstekingreactie’ in de hersenvliezen en blokkeert neuronale transmissie van pijn via de N. trigeminus, via activatie van presynaptische 5HT1-receptoren op sensibele eindvezels van de N. trigeminus rondom de bloedvaten in de hersenvliezen.

Het is goed mogelijk dat beide mechanismen samen een rol spelen. In beide hypothesen wordt in ieder geval een belangrijke rol toebedeeld aan de N. trigeminus voor de centrale geleiding van de pijn.2527-29

Het is aangetoond dat sumatriptan ook vasoconstrictie van de A. cerebri media en de A. carotis interna veroorzaakt.3233 De rol hiervan bij het antimigraine-effect is nog onduidelijk. Het effect op de grote vaten gaat in ieder geval niet gepaard met afname van de doorbloeding van de hersenen, omdat sumatriptan bij algemene toediening geen effect heeft op de kleine arteriolae die de cerebrale doorbloeding reguleren.253435 De recente uitspraak in dit tijdschrift dat ‘zelfs de verwachte effecten van sumatriptan op de hersenvaten niet zijn aan te tonen’ omdat er geen veranderingen gevonden waren in de cerebrale doorbloeding na sumatriptan, berust dus op een misverstand.3436 Het is goed te benadrukken dat sumatriptan bij algemene toediening niet alleen geen effect heeft op de arteriolae, maar ook niet op het neurofysiologische fenomeen van de ‘cortical spreading depression’.28 (Dit is een 30 min durende, zich langzaam uitbreidende golf van corticale neuronale hyperactiviteit, gevolgd door hypoactiviteit, als reactie op een toxische stimulus op de cortex. Het fenomeen wordt een belangrijke rol toebedacht bij het ontstaan van de aura-verschijselen.) Dit verklaart mogelijkerwijs het ontbreken van duidelijke effecten van sumatriptan op de aura-verschijnselen.

CONCLUSIES EN PRAKTISCHE ADVIEZEN

– Sumatriptan dient pas na, en niet tijdens of tegen de aura-verschijnselen gebruikt te worden.

– Sumatriptan onderdrukt snel alle verschijnselen die optreden tijdens de hoofdpijnfase van een migraineaanval.

– Bij ongeveer een derde van de patiënten komen de hoofdpijnverschijnselen binnen 24-48 h terug. Een nieuwe dosis sumatriptan onderdrukt een dergelijke headache recurrence wederom.

– Het geven van een tweede dosis sumatriptan als de eerste dosis voor die aanval onvoldoende initieel effect heeft gegeven, is niet zinnig.

– Als de tabletvorm onvoldoende werkzaam is, kan bij een volgende migraineaanval de injectievorm wèl werkzaam blijken te zijn.

– De s.c. toedieningsvorm van sumatriptan is ook effectief bij de acute behandeling van cluster-hoofdpijnaanvallen, de tabletvorm meestal niet.

– Sumatriptan veroorzaakt bij circa 5 van de gebruikers een kortdurend drukkend gevoel op de borst. Om onnodige schrikreacties te voorkomen, moeten patiënten hiervoor gewaarschuwd worden. Patiënten dienen hun arts te waarschuwen als zij pijn of een lang aanhoudend drukkend gevoel op de borst krijgen na sumatriptan.

– In zeldzame gevallen kan sumatriptan myocardischemie veroorzaken. Patiënten met cardiovasculaire klachten in de voorgeschiedenis vormen een risicogroep.

– Sumatriptan dient niet tegelijk met ergotamine gebruikt te worden.

– Sumatriptan dient vooralsnog niet aan kinderen voorgeschreven te worden.

– Het antimigraine-effect van sumatriptan berust waarschijnlijk op een gecombineerd vasoconstrictief en neurogeen remmend effect in de hersenvliezen.

Literatuur

  1. Ferrari MD. Sumatriptan bij migraine en‘cluster’-hoofdpijn. NedTijdschr Geneeskd 1991; 135: 1573-5.

  2. Ferrari MD, Haan J, Bax WA, Coevorden RS van, Timmerman H,Meijler WJ. Onterechte gelijkschakeling van sumatriptan met ergotamine endihydroergotamine in het Geneesmiddelen Vergoedings Systeem.Ned Tijdschr Geneeskd 1993; 137:846-50.

  3. The Subcutaneous Sumatriptan International Study Group.Treatment of migraine attacks with sumatriptan. N Engl J Med 1991; 325:316-21.

  4. The Oral Sumatriptan International Multiple-dose StudyGroup. Evaluation of a multiple-dose regimen of oral sumatriptan for theacute treatment of migraine. Eur Neurol 1991; 31: 306-13.

  5. Goadsby PJ, Zagami AS, Donnan GA, et al. Oral sumatriptanin acute migraine. Lancet 1991; 338: 782-3.

  6. The Oral Sumatriptan and Aspirin plus MetoclopramideComparative Study Group. A study to compare oral sumatriptan with oralaspirin plus oral metoclopramide in the acute treatment of migraine. EurNeurol 1992; 32: 177-84.

  7. The Oral Sumatriptan Dose-defining Study Group.Sumatriptan – an oral dose-defining study. Eur Neurol 1991; 31:300-5.

  8. The Multinational Oral Sumatriptan and CafergotComparative Study Group. A randomized, double-blind comparison of sumatriptanand cafergot in the acute treatment of migraine. Eur Neurol 1991; 31:314-22.

  9. Cady RK, Wendt JK, Kirchner JR, Sargent JD, Rothrock JF,Skaggs H. Treatment of acute migraine with subcutaneous sumatriptan. JAMA1991; 265: 2831-5.

  10. The Sumatriptan Auto-injector Study Group. Self-treatmentof acute migraine with subcutaneous sumatriptan using an auto-injectordevice. Eur Neurol 1991; 31: 323-31.

  11. Dahlöf C, Edwards C, Toth AL. Sumatriptan injectionis superior to placebo in the acute treatment of migraine – with regardto both efficacy and general well-being. Cephalalgia 1992; 112:214-20.

  12. The Sumatriptan Cluster Headache Study Group. Treatmentof acute cluster headache with sumatriptan. N Engl J Med 1991; 325:322-6.

  13. Banerjee M, Findley LJ. Sumatriptan in the treatment ofacute migraine with aura. Cephalalgia 1992; 12: 39-42.

  14. Brown EG, Endersby CA, Smith RN, Talbot JCC. The safetyand tolerability of sumatriptan: an overview. Eur Neurol 1991; 31:339-44.

  15. Willet F, Curzen N, Adams J, Armitage M. Coronaryvasospasm induced by subcutaneous sumatriptan. Br Med J 1992; 304:1415.

  16. Stricker BHCh. Coronary vasospasm and sumatriptan. Br MedJ 1992; 305: 118.

  17. Stricker BHCh, Ottervanger JP. Pijn op de borst doorsumatriptan. Ned Tijdschr Geneeskd1992; 136: 1774-6.

  18. Galer BS, Lipton RB, Solomon S, Newman LC, Spierings ELH.Myocardial ischemia related to ergot alkaloids: a case report and literaturereview. Headache 1991; 31: 446-51.

  19. MacIntyre PD, Bhargava B, Hogg KJ, Gemmill JD, Hillis WS.The effect of sumatriptan, a selective 5-HT1-agonist, on centralhaemodynamics and the coronary circulation. Br J Clin Pharmacol 1992; 34:541-6.

  20. Curtin T, Brooks A, Roberts J. Cardiorespiratory distressafter sumatriptan given by injection. Br Med J 1992; 305: 713-4.

  21. Stricker BHCh, Ottervanger JP. Hartinfarct na gebruik vansumatriptan (Imigran). Ned TijdschrGeneeskd 1993; 137: 141.

  22. Ferrari MD, Mulder LJMM. Alleen ergotamine helpt nogmaar. Ned Tijdschr Geneeskd 1991;135: 1209-11.

  23. Ekbom K, Waldenlind E, Cole J, Pilgrim A, Kirkham A.Sumatriptan in chronic cluster headache: results of continuous treatment foreleven months. Cephalalgia 1992; 12: 254-6.

  24. Rolandi E, Fransceschini R, Cataldi A, Barreca T.Endocrine effects of sumatriptan. Lancet 1992; 339: 1365.

  25. Ferrari MD. Serotonin and migraine. Biochemical,pharmacological and therapeutical aspects. Leiden, 1992.Proefschrift.

  26. Ferrari MD, Saxena PR. Clinical and experimental effectsof sumatriptan in human. Trends Pharmacol Sci 1993 (ter perse).

  27. Saxena PR, Ferrari MD. 5-Hydroxytryptamine 1-likereceptor agonists and the pathophysiology of migraine. Trends Pharmacol Sci1989; 10: 200-4.

  28. Moskowitz MA. Neurogenic versus vascular mechanisms ofsumatriptan and ergot alkaloids in migraine. Trends Pharmacol Sci 1992; 13:307-12.

  29. Humphrey PPA, Feniuk W. Mode of action of theantimigraine drug sumatriptan. Trends Pharmacol Sci 1991; 12:444-6.

  30. Jansen I, Edvinsson L, Mortensen A, Olesen J. Sumatriptanis a potent vasoconstrictor of human dural arteries via a 5-HT1-likereceptor. Cephalalgia 1992; 12: 202-5.

  31. Humphrey PPA, Feniuk W, Motevalian M, Parsons AA, WhalleyET. The vasoconstrictor action of sumatriptan on human isolated dura mater.In: Fozard JR, Saxena PR, eds. Serotonin: molecular biology, receptors andfunctional effects. Basel: Birkhäuser, 1991: 264-74.

  32. Caekebeke JFV, Ferrari MD, Zwetsloot CP, Jansen J, SaxenaPR. The antimigraine drug sumatriptan increases blood flow velocity in largecerebral arteries during migraine attacks. Neurology 1992; 42:1522-6.

  33. Friberg L, Olesen J, Iversen HK, Sperling B. Migrainepain associated with middle cerebral artery dilatation: reversal bysumatriptan. Lancet 1991; 338: 13-7.

  34. Scott AK, Grimes S, Ng K, et al. Sumatriptan and cerebralperfusion in healthy volunteers. Br J Clin Pharmacol 1992; 33:401-4.

  35. Perren MJ, Feniuk W, Humphrey PPA. The selective closureof feline carotid arteriovenous anastomoses (AVAs) by GR43175. Cephalalgia1989; 9 (Suppl 9): 41-6.

  36. Anonymus. Is combinatie van sumatriptan en citalopramgevaarlijk? Ned Tijdschr Geneeskd1992; 136: 1783-4.