Spaanse griep tot leven gewekt

Nieuws
F. Kievits
M.T. Adriaanse
Citeer dit artikel als
Ned Tijdschr Geneeskd. 2004;148:2196
Download PDF

Een groep Amerikaanse en Japanse wetenschappers is erin geslaagd een virus te construeren met de genetische eigenschappen van het verwoestende Spaanse-griepvirus. Zij kunnen daarmee verklaren waarom begin 1900 naar schatting 27 miljoen mensen stierven in een van de meest desastreuze epidemieën van de laatste eeuwen. Uit hun publicatie in Nature (2004;431:703-7) blijkt dat een kleine variatie in een individueel gen voldoende is om de pathogeniteit van een onschuldig virus dramatisch te verhogen.

Eind jaren negentig van de vorige eeuw slaagden onderzoekers erin DNA van de veroorzaker van de Spaanse griep te isoleren uit geconserveerd longweefsel afkomstig van slachtoffers die in 1918 en 1919 aan de ziekte waren overleden. Uit huidige griepepidemieën is bekend dat met name de eiwitten hemagglutinine (HA) en neuraminidase (NA) verantwoordelijk zijn voor de pathogeniteit van het virus. Daarom werden de beide genen die voor deze eiwitten in het Spaanse-griepvirus coderen, gesequencet, nagebouwd en ingebouwd in een recent influenza-A-virus dat bij muizen slechts een lichte verkoudheid veroorzaakt. Het NA-gen had geen grote invloed op de pathogeniteit. Daarentegen gaf het HA-gen het laboratoriumvirus dodelijke slagkracht. De muizen kregen ernstige pneumonie met longbloedingen, precies zoals door pathologen in 1918 en 1919 beschreven was bij de obductie van slachtoffers van de Spaanse griep.

Daarmee wordt bewezen dat de Spaanse-griepepidemie niet het gevolg was van slechte hygiënische omstandigheden of een verzwakt immuunsysteem van veel mensen, die tegen het eind van de Eerste Wereldoorlog uitgeput waren. Ook de mogelijkheid van bacteriële superinfecties, die in die tijd niet met antibiotica bestreden konden worden, vervalt als oorzaak voor de dood van vele miljoenen mensen. Het virus kon zich razendsnel in het lichaam vermeerderen doordat de mens geen adequate antistofreactie had. In dat geval reageert het lichaam met de productie van enorme hoeveelheden cytokinen, die volgens de onderzoekers schadelijker zijn dan het virus zelf. Dit wordt vooral bij vogelgriepvirussen gezien.

Normaal kunnen vogelgriepvirussen niet aan menselijke cellen binden, omdat ze daarvoor niet de juiste receptor (het hemagglutinine) hebben. In het geval van het Spaanse-griepvirus was het HA-gen echter zo veranderd dat het virus plotseling wel aan menselijke cellen kon hechten. In het bloed van mensen die de Spaanse griep overleefd hadden, vonden de onderzoekers dan ook antistoffen die reageerden met het hemagglutinine van het door hen geconstrueerde virus. Bij een eventuele nieuwe griepepidemie door vogelvirus zijn deze (oude) mensen dan ook het best beschermd.

Gerelateerde artikelen

Reacties