Het dichtgeplakte oog: vaak grote schrik en veel pijn, meestal goede afloop

Secondelijm in plaats van oogzalf

Klinische praktijk
Richard H.C. Zegers
Citeer dit artikel als
Ned Tijdschr Geneeskd. 2017;161:D1742
Abstract
Download PDF

Samenvatting

Achtergrond

Met enige regelmaat komt het voor dat patiënten abusievelijk lijm in het oog aanbrengen. Dit geeft vaak een heftige emotionele en fysieke reactie.

Casus

Een 20-jarige man kwam ’s nachts naar de Spoedeisende Hulp omdat zijn rechteroog zat dichtgeplakt met secondelijm die hij had aangezien voor zijn oogzalf. De lijm werd verwijderd, evenals het grootste deel van zijn wimpers. De cornea-erosie die door de lijm was ontstaan, genas volledig en de patiënt hield uiteindelijk geen blijvend letsel over.

Conclusie

Ondanks veel pijn en grote schrik bij het abusievelijk aanbrengen van lijm in het oog is de uitkomst meestal gunstig.

Leerdoelen
  • Lijm in het oog zorgt vaak voor grote schrik en veel pijn.
  • Door gelijkenis in de verpakking worden secondelijm of nagellijm soms aangezien voor oogzalf of oogdruppels.
  • Bij het openen van de verpakking of als kinderen er mee spelen kan lijm in de ogen spatten.
  • Cornea-erosie, conjunctivitis of keratoconjunctivitis en cornea punctata zijn mogelijke gevolgen van lijm in het oog; bij kinderen kan amblyopie ontstaan.
  • Meestal genezen oogletsels door seconde- of nagellijm zonder permanente schade.

artikel

Inleiding

Als iemand abusievelijk secondelijm in zijn oog aanbrengt in plaats van de beoogde oogzalf, zorgt dat niet zelden voor een heftige emotionele en fysieke reactie. Ondanks dat een dergelijk voorval uiteindelijk vaak een goede afloop heeft, kan het in eerste instantie grote schrik en veel pijn bij het slachtoffer veroorzaken. Ook kan het leiden tot het nodige werk- of schoolverzuim. Het in dit artikel beschreven incident staat niet op zichzelf, want wereldwijd belandt er met regelmaat onbedoeld lijm in ogen.

Ziektegeschiedenis

Patiënt, een 20-jarige man, meldde zich op de Spoedeisende Hulp nadat hij rond 2 uur ‘s nachts secondelijm had aangebracht in zijn rechteroog. Hij had eerder op de dag een klusje verricht, waarna de secondelijm – die normaliter elders opgeborgen lag – naast zijn oogzalf terecht was gekomen. Vanwege droge ogen gebruikte hij al jaren elke avond voor het slapen gaan een paraffine/vaseline/wolvet-combinatiezalf, maar deze keer pakte hij de tube secondelijm (figuur 1). Hij had vervolgens forse pijn en kon zijn oog niet meer open doen.

De SEH-medewerker deed vruchteloos een poging om de oogleden van elkaar af te krijgen en spoelde uitgebreid met fysiologisch zout. Dit gaf geen enkele verbetering. Patiënt werd dan ook naar de oogheelkunde doorverwezen.

Bij onderzoek was de lidspleet over de gehele breedte dichtgeplakt en tussen de wimpers bevonden zich lijmdeeltjes (figuur 2a). De oogleden waren op geen enkele plek van elkaar te scheiden. Hierop werd in een sessie van bijna een uur – waarbij de patiënt achter de spleetlamp zat – het grootste deel van de wimpers met bijbehorende lijmpartikels afgeknipt dan wel geëpileerd. Nadat temporaal een kleine opening tussen de oogleden kon worden gemaakt, werd oxybuprocaïne ingedruppeld. Hierna nam de pijn deels af. Toen patiënt zijn oog uiteindelijk weer kon openen, vertoonde de conjunctiva een diffuse roodheid en zat er een centrale cornea-erosie.

Er werd een chlooramfenicolzalfdrukverband aangebracht en de volgende dag bleek de cornea weer hersteld. Wel was er een toegenomen diffuse conjunctivale injectie waarvoor dexamethason/tobramycinezalf 4 dd werd voorgeschreven.

Nog 2 dagen later zag en voelde het oog weer als voorheen: goed, maar met een wat droog gevoel. De visus rechts was 1,0 (100%), dezelfde visus als die van het linkeroog. Bij onderzoek toonde het rechteroog – behoudens grotendeels geëpileerde oogleden (figuur 2b) – nog enige nasale conjunctivale roodheid en op het onderste gedeelte van de cornea werden punctata gezien: een teken van droge ogen. Ook links waren punctata aanwezig. Patiënt kreeg het advies de dexamethson/tobramycinezalf af te bouwen en dat te vervangen door lubricatie met hypromellose sine conservans 1-4 maal daags. Patiënt werd uit verdere controle ontslagen.

Beschouwing

Secondelijm is een vloeistof die cyanoacrylaat bevat. Wanneer deze substantie in contact komt met vocht, polymeriseert deze binnen enkele seconden en wordt daardoor zeer hard. Secondelijm wordt gebruikt voor het lijmen van plastic, metaal, hout, glas en nog veel meer niet-poreuze stoffen.

Ook nagellijm (om kunstnagels te bevestigen) bevat cyanoacrylaat. Nagellijm wordt verkocht in flesjes die bijzonder veel gelijkenis vertonen met de verpakkingen van oogdruppels (figuur 3).

Voorkomen

Vanaf de jaren 70 verschijnt wereldwijd casuïstiek over cyanoacrylaat in het oog.1-7 Zo zagen Engelse oogartsen in 9 maanden tijd 6 patiënten, die zonder uitzondering flesjes nagellijm aanzagen voor hun oogdruppels.2 In een ander Engels ziekenhuis werden gedurende 12 maanden 14 patiënten (waaronder 4 kinderen) geïdentificeerd die secondelijm uit tubes in hun ogen kregen.4 In een Iraanse studie werden in 3 maanden tijd zelfs 105 patiënten (waaronder 12 kinderen) geïncludeerd.7

Behalve het abusievelijk aanzien van lijm voor oogdruppels of -zalf, is een veel genoemde oorzaak het spatten van lijm bij het openen van de verpakking.4,7 Kinderen worden nogal eens het slachtoffer omdat zij met secondelijm spelen zonder een volwassene in de buurt.4,7 Het komt echter ook voor dat ouders of grootouders hun kinderen of kleinkinderen lijm in de ogen aanbrengen in plaats van de beoogde oogdruppels.6

Hoewel er over de Nederlandse situatie geen cijfers bekend zijn, kan het niet anders dan dat er ook in ons land meer of minder regelmatig onbedoeld cyanoacrylaat in ogen belandt.

Behandeling en prognose

Irrigatie met fysiologisch zout kan een zinvolle eerste actie zijn om irritatie en bacteriële contaminatie tegen te gaan en eventueel zich in het oog bevindende lijmpartikels weg te spoelen.4,7 Afhankelijk van de hoeveelheid en lokalisatie zal het merendeel van de lijm moeten worden verwijderd. Lijmpartikels op de cornea of conjunctiva moeten zeker worden weggehaald. Soms is zelfs chirurgische interventie vereist om de oogleden te scheiden.5

Als een patiënt de ogen nog spontaan kan openen, is een expectatief beleid ook mogelijk, met eventueel wel een topicaal antibioticum.2-4

Een cornea-erosie wordt als een van de meest voorkomende verschijnselen beschreven.2-7 Dit geeft klachten als pijn, verminderde visus, tranen, fotofobie en een corpusalienum-gevoel.8 Meestal genezen cornea-erosies zonder restverschijnselen, hoewel ze soms neiging hebben tot recidiveren. Behandeling van cornea-erosies bestaat uit antibioticazalf (bijvoorbeeld chlooramfenicolzalf) of een antibioticazalfdrukverband.

Een conjunctivitis of keratoconjunctivitis wordt ook frequent gezien en kan eveneens worden behandeld met antibioticazalf of -druppels, al dan niet in combinatie met een glucocorticoïd.3,4,6,7 Dit beeld geneest vrijwel altijd zonder restverschijnselen.

Een volledig herstel geldt meestal eveneens voor cornea punctata; deze worden ook nogal eens gezien na lijmcontact, maar kunnen goed worden behandeld met kunsttranen.

Bij kinderen tot ongeveer de leeftijd van 8 jaar moet er rekening mee worden gehouden dat amblyopie kan ontstaan.

Preventie

De eerste stap ter preventie is uiteraard lijmverpakkingen consequent op een andere plek te bewaren dan de oogmedicatie. Deze bewaarplek dient vanzelfsprekend buiten het bereik van kinderen te zijn.

Eveneens zinvol zou kunnen zijn dat secondelijmtubes en nagellijmflesjes een ‘kinderslot’ krijgen: dit zou niet alleen de lijm voor kinderen moeilijker toegankelijk maken, maar ook voor volwassenen een waarschuwing afgeven.

Andere gesuggereerde voorzorgsmaatregelen zijn knalrode of afwijkende vorm doppen op de lijmverpakkingen,3 cyanoacrylaat voorzien van een typische geur,5 en het opzetten van een beschermbril tijdens het werken met secondelijm.7

Conclusie

Patiënten met cyanoacrylaat in het oog reageren dikwijls heftig met grote schrik en veel pijn. Desondanks is de uitkomst meestal gunstig. Een groter bewustzijn over de potentiële oogheelkundige gevaren van seconde- en nagellijm kan een belangrijke bijdrage leveren aan de preventie van relatief eenvoudig te voorkomen oogletsels.

Literatuur
  1. Balent A. An accidental tarsorrhaphy caused by acrylic adhesive. Am J Ophthalmol. 1976;82:501. Medlinedoi:10.1016/0002-9394(76)90503-1

  2. Lyons C, Stevens J, Bloom J. Superglue inadvertently used as eyedrops. BMJ. 1990;300:328. Medlinedoi:10.1136/bmj.300.6720.328

  3. Good AM, McCabe SE. Superglue accidents and the eyecauses and prevention. Br J Ophthalmol. 1994;78:802. Medlinedoi:10.1136/bjo.78.10.802

  4. McLean CJ. Ocular superglue injury. J Accid Emerg Med. 1997;14:40-1. Medlinedoi:10.1136/emj.14.1.40

  5. Spencer TJ, Clark B. Self-inflicted superglue injuries. Med J Aust. 2004;181:341 Medline.

  6. Reddy SC. Superglue injuries of the eye. Int J Ophthalmol. 2012;5:634-7 Medline.

  7. Tabatabaei SA, Modanloo S, Ghiyasvand AM, et al. Epidemiological aspects of ocular superglue injuries. Int J Ophthalmol. 2016;9:278-81 Medline.

  8. Cullom RD Jr, Chang B. The Wills Eye Manual. Office and Emergency Room Diagnosis and Treatment of Eye Disease. Philadelphia: Lippincott-Raven; 1994.

Auteursinformatie

Diakonessenhuis, afd. Oogheelkunde, Utrecht/Zeist/Doorn.

Contact Dr. R.H.C. Zegers, oogarts (r.h.zegers@gmail.com)

Belangenverstrengeling

Belangenconflict en financiële ondersteuning: geen gemeld.

Auteur Belangenverstrengeling
Richard H.C. Zegers ICMJE-formulier

Gerelateerde artikelen

Reacties