Nepnieuws laat zich niet zomaar corrigeren

Lezers van negatief geladen nieuws dat later gerectificeerd wordt, blijven een negatieve visie houden op het beschreven onderwerp. Als positief nieuws bijgesteld wordt, slaat de mening van de lezers om; ze wordt dan negatief. Dat zijn de belangrijkste conclusies uit onderzoek van Dian van Huijstee en collega’s dat onlangs werd gepubliceerd in het International Journal of Psychology (2021; online 26 augustus).

De onderzoekers verdeelden ruim 400 via de sociale media geworven deelnemers (gemiddeld 35,6 jaar, 68% vrouw, 35% hoogopgeleid) over 2 groepen. De ene groep kreeg een positief nieuwsbericht te lezen over de covid-zorg in een fictief Duits ziekenhuis, de andere groep een negatief nieuwsbericht. Vervolgens kreeg de helft van beide groepen een rectificerend bericht onder ogen. Alle deelnemers gaven zowel voor als na het lezen van het nieuws (met of zonder rectificatie) hun oordeel over het ziekenhuis, op een schaal van -5 tot +5.

Uit de resultaten bleek dat rectificatie van het negatieve nieuws tot een milder maar niet neutraal oordeel leidde; de lezers hielden nog enig negatief oordeel (ongeveer -1,5 zonder vs. -0,5 met rectificatie). Dit staat bekend als het ‘aanhoudende-invloedeffect’. Opvallend genoeg hielden lezers van het positieve nieuws na rectificatie geen positief of neutraal oordeel over, maar bleek hun mening omgeslagen naar negatief (ongeveer +1 zonder vs. -0,5 met rectificatie). De onderzoekers noemen dit het ‘terugslageffect’. Een tweede, vergelijkbaar onderzoek onder ruim 400 Britse deelnemers gaf vrijwel dezelfde resultaten.

De onderzoekers concluderen dat covid-gerelateerde misinformatie zich niet zonder meer laat corrigeren. Het is daarbij opvallend dat bij zowel negatieve als positieve nieuwsberichten na rectificatie geen neutraal maar een enigszins negatief oordeel overblijft. Ondanks verschillende kanttekeningen die bij het onderzoek te plaatsen zijn, lijkt dat toch een saillante boodschap voor zowel nieuwsverstrekkers als -consumenten.

Sinds het covid-tijdperk is het belang van correcte (medische) informatie duidelijker dan ooit. Het onderzoek benadrukt nog eens dat het essentieel is om die informatie direct goed te brengen: rectificatie van misinformatie helpt, maar ook hier geldt dat voorkómen beter is dan genezen.