In memoriam prof.dr.H.A.Valkenburg.

J.P. Vandenbroucke
A. Hofman
L.M. Bouter
Citeer dit artikel als
Ned Tijdschr Geneeskd. 2005;149:2529-30
Download PDF

- Op 1 maart 2005 overleed prof.dr.H.A.Valkenburg, een van de markantste grondleggers van de Nederlandse epidemiologie (foto: M.Arts).

Hans Anton Valkenburg werd op 6 februari 1925 geboren te Medan in het toenmalige Nederlands-Indië. Zijn hele leven bleef hij zowel een ‘Indische jongen’ als een wereldburger. Na zijn repatriëring in 1946, volgend op een verblijf in een Japans kamp, kreeg hij zijn medische opleiding te Amsterdam, Rotterdam en Utrecht. Hij specialiseerde zich en promoveerde te Utrecht als internist op een nefrologisch onderzoek. Daarna werkte hij op de afdeling Infectieziekten en de afdeling Reumatologie te Leiden; hij verrichtte bevolkingsonderzoek naar streptokokkeninfecties en acuut reuma en specialiseerde zich ook nog in de microbiologie. Toen zijn interesse verschoof naar chronische aandoeningen ging hij meermaals voor opleiding naar het buitenland. Hij werd opgeleid door Cochrane in Wales en door Lawrence en Kellgren in Manchester, en nam aan de School of Public Health in Ann Arbor, Michigan, deel aan de ‘Tecumseh population health study’. Terug in Nederland zette hij bevolkingsonderzoek op in kleine dorpen rond Tilburg en Utrecht.

Midden jaren zestig werd Valkenburg door Andries Querido gevraagd te komen werken aan de nieuwe medische faculteit te Rotterdam, eerst als docent statistiek, daarna als hoogleraar Epidemiologie, om getalsmatig denken te doceren aan dokters. Te Rotterdam begon een buitengewone bloeiperiode. Valkenburgs opleiding op diverse gebieden maakte hem tot een uiterst veelzijdig onderzoeker, in alle lijnen van de gezondheidszorg. De Nederlandse bevolkingsonderzoeken werden voortgezet, en een nieuw elan kwam met een grootschalig bevolkingsonderzoek te Zoetermeer, zijn woonplaats. Ook dat was karakteristiek: hij wilde onderzoek ónder en mét mensen doen. Toen er een beslissing genomen moest worden over de vloerbedekking van het nieuwe onderzoekscentrum, vroeg hij prompt de schoonmaakster om advies, want zij was het toch die de vloer zou moeten schoonmaken.

In de leerschool van Valkenburg te Rotterdam is een groot gedeelte van de huidige Nederlandse epidemiologen gevormd. Tegelijk bleef hij actief in de tropen. Eerst deed hij onderzoek naar infectieziekten en chronisch reuma in Nigeria en Liberia. Daarna keerde hij terug naar zijn geboorteland Indonesië, alwaar hij snel vrienden maakte en onderzoek opzette. Voor jonge artsen uit die landen had hij een zwak: hij wilde aan hen de schoonheid van de wetenschap tonen zoals hij die zelf had ervaren. Uiteindelijk heeft hij in vier continenten bevolkingsonderzoek uitgevoerd. Na meer dan twintig jaren Rotterdam liet hij het roer over aan de jongere garde, en de laatste jaren van zijn wetenschappelijke carrière zette hij zich in voor het onderzoek in de extramurale geneeskunde aan de Vrije Universiteit te Amsterdam.

Valkenburgs promovendi herinneren zich hem als een man die altijd verraste, die steeds met nieuwe oplossingen kwam, die een superieur inzicht had in de wereld om hem heen – ook in de ziel van de promovendus –, en die veel over zichzelf vertelde, maar uiteindelijk toch niet goed te kennen was. Dat kwam alleen al door zijn vele interesses buiten de geneeskunde: muziek, fysica en literatuur. Zijn grootste gave was dat hij zichzelf en anderen zonder passie kon analyseren, als ware hij een buitenstaander; zodoende kwam hij tot een afgewogen oordeel. Hetzelfde deed hij in de laatste maanden van zijn leven, toen de fatale diagnose duidelijk werd. Hij wist hoe hij ervoor stond, liet dat duidelijk merken en liet ook weten dat hij iedereen nog een keer wilde zien. Een van zijn Indonesische promovendi is speciaal daarvoor onmiddellijk naar Nederland gekomen. Valkenburg leeft voort, zowel in zijn eigen kinderen als in zijn wetenschappelijke nazaten: meer dan 45 promovendi en de vele hoogleraren in epidemiologie, reumatologie en microbiologie die door hem werden gevormd.

Gerelateerde artikelen

Reacties