Hulpverlening bij hongerstaking; het juridisch kader

- Hunger strikes raise ethical and legal issues, in addition to societal and medical ones. The World Medical Association adopted resolutions in 1975 (Declaration of Tokyo) and 1991 (Declaration of Malta) in which respect for the decision to refuse food was confirmed. A survey of the relevant international and national standards shows that in the Netherlands law and policy are more supportive of respect for food refusal (and against forced feeding) than would seem to be the case at the international level. However, respect for the decision of the hunger striker requires that it is well-considered, informed, and free from group coercion. The existence of an unambiguous legal framework will not save the advising physician from difficult dilemmas which will in particular occur in case of a protracted hunger strike. In anticipation of expected loss of judgement capacities in protracted hunger strikers it is advisible that the wishes of the striker and the professional policy that the physician will adopt are written down. In case of hunger strike legal standards cannot fully replace psychological insight, professional ethics and conscience, however.

Samenvatting

Hongerstakingen roepen naast maatschappelijke en medische, ook ethische en juridische vragen op. Wereldwijd zijn de verklaringen die door de World Medical Association werden aanvaard in 1975 (Verklaring van Tokyo) en 1991 (Verklaring van Malta) de bekendste en gezaghebbendste bron. Uitgangspunt daarin is respect voor de beslissing tot voedselweigering. Uit het overzicht van internationale en nationale normen blijkt dat in Nederland met minder terughoudendheid voor het respecteren van voedselweigering (en tegen dwangvoeding) wordt gekozen dan in internationaal verband het geval is. Voorwaarde is dan wel dat sprake is van een weloverwogen en geïnformeerde keuze van betrokkene, die vrij is van onaanvaardbare groepsdruk. Dit uitgangspunt verlost de arts die begeleiding op zich neemt overigens geenszins van dilemma's; die zullen zich vooral voordoen als een hongerstaking langer duurt. Met het oog op tijdens de hongerstaking te verwachten ontstaan van oordeelsonbekwaamheid is het verstandig dat de wensen van de staker en het beleid dat de arts zal volgen, worden vastgelegd. Zeker bij een hongerstaking kunnen rechtsregels psychologisch inzicht, beroepsethiek en geweten niet volledig vervangen.