Complicatie van coronairangiografie bij een patiënte met sclerodermie
Open

Casuïstiek
20-01-2011
Kemal Dogan, Roel Bakx en Peter L. Klemm

Reacties (6)

B.J.L. de Rode
30-01-2011 16:39

Complicatie angiografie bij sclerodermie (1)

Geachte collega,
Tot mijn verrassing kwam ik in het artikel over complicatie bij coronairangiografie herhaald, en zelfs in de leerpunten, tegen dat coronairangiografie geïndiceerd is om vast te stellen of er pulmonale hypertensie is. Een hartcatheterisatie om in de arteria pulmonalis de bloeddruk vast te stellen betreft echter een benadering via een zogenaamde rechtscatheterisatie, dus vanuit een veneuze toegangsweg en zeker niet via een arteriële punctie. Vaststellen van pulmonale hypertensie gaat bovendien met een drukmeting en niet met angiografie!
Los van dit feit ben ik benieuwd of er een - volledig risicoloze - poging is gedaan om door middel van echocardiografie een pulmonale systolische druk te bepalen. 
Als er bij deze patiënt geen andere indicatie bestond voor een coronaire angiografie ben ik van mening dat er hier een ernstige fout is gemaakt.
 
B.J.L. de Rode cardioloog, Almelo
maarten witsenburg
31-01-2011 10:43

Complicatie angiografie bij sclerodermie (2)

In de zinvolle casusbespreking van Dogan, Bakx en Klemm "Complicatie van coronairangiogram bij een patiënte met sclerodermie" staat een ernstige fout in het abstract, de tekst en de leerpunten.
Bij het verrichten van een coronairangiogram vindt catheterisatie plaats van aorta en coronairvaten. Daarmee kan natuurlijk geen indruk worden verkregen over pulmonale hypertensie. Om die te meten dient een rechtscatheterisatie worden verricht.
Deze pijnlijke fout was door consultatie van een b.v een cardioloog te voorkomen geweest. Ook had m. i. de reviewer dit niet mogen missen.
met vriendelijke groet,
 
Maarten Witsenburg,  kindercardioloog, ErasmusMC
Agiie Balk
31-01-2011 10:46

Complicatie angiografie bij sclerodermie (3)

Geachte Collegae van de Redactie NTvG,

Er staat een storende "misser" in het artikel "Complicatie van coronairangiografie bij een patiente met sclerodermie" in het Tijdschrift dat vandaag in de bus kwam. Er wordt in het artikel steeds gesproken over coronairangiografie als diagnostische ingreep voor het vaststellen van pulmonale hypertensie.Dit klopt niet. Voor het (invasief) vasstellen van pulmonale hypertensie worden drukmetingen in de kleine circulatie gedaan "rechts-catherisatie" via veneuze toegang). Er moet bij deze patiente een andere indicatie zijn geweest voor coronairangiografie. Hebben de referenten geslapen ?

Vriendelijke groet,

Aggie H.M.M. Balk, cardioloog, ErasmusMC

H Huidekoper
03-02-2011 17:40

Complicatie angiografie bij sclerodermie (4)

Met interesse heb ik het artikel "Complicatie van coronairangiografie bij een patiënte met sclerodermie" , geschreven door de collegae Dogan, Bakx en Klemm in het NTvG van 29 januari 2011, gelezen.Toen ik indertijd  als longarts werkte in het Academisch Ziekenhuis te Utrecht heb ik op verzoek van één van de dermatologen relatief heel veel sclerodermie patiënten gezien. Het probleem van het ontstaan van een pulomonbale hypertensie bij deze patiënten is mij dus zeer bekend.
Voor het vaststellen van deze uitting van sclerodermie maakte ik altijd gebruik van echocardiografie en/of een rechtscatheteristie met drukmeting waarbij de rechter hartshelft en het pulmonale vaatbed via het aanprikken van een grote vene, meestal de Vena Femoralis in kaart gebracht werd.
Ik was dan ook verbaasd reeds in de ziektegeschiedenis van patiënte te lezen dat een coranairangiografie had plaats gevonden om een pulmonale  hypertensie vast te stellen. Er zal ongetwijfelt een reden geweest zijn voor deze coronairangiografie doch niet voor het vaststellen van de bloeddruk in de Arteria Pulmonalis, dat is via de arteriele weg onmogelijk. Misschien dacht men aan aantasting van de coronaire vaten in het kader van de sclerodermie, hoewel dat veel zeldzamer dan aantasting van het pulmonale vaatbed.
Met het 3de leerpunt van het artikel ben ik het dan ook in het geheel niet eens. Hier had gewezen moeten worden op de mogelijkeheden van echocardiografie en indien een bloedige methode absoluut noodzakelijk is op de optie van een rechtscatheterisatie via een grote vene.
Tenslotte huldigde ik altijd het standpunt dat bij patiënten met het syndroom van Raynaud ook voor een enkele arteriepunctie (bijvoorbeeld voor het verkrijgen van een arterieel bloedgasmonster) de Arteria Femoralis veel veiliger is dan de Arteria Radialis. Ik had het dan ook beter gevonden als dit als leerpunt in het artikel was opgenomen.
 
Met vriendelijke groet,
H.J.Huidekoper, longarts
Leon van den Toom
07-02-2011 10:53

Complicatie angiografie bij sclerodermie (5)

Graag wil ik reageren op het casuistiek manuscript van collega Dogan, getiteld "Complicatie van coronairangiografie bij een patiente met sclerodermie", gepubliceerd in het NTVG van 29/01/2011.
Het zou wellicht aan te bevelen zijn geweest als de auteurs informatie hadden ingewonnen bij specialisten op het gebied van systeemziekten en pulmonale hypertensie.
Terecht wordt in het artikel aandacht besteed aan pulmonale hypertensie als complicatie van "sclerodermie". Deze laatste term wordt echter vrijwel niet meer gebruikt en is vervangen door "systemische sclerose", daar het niet alleen een huidziekte betreft. Daarnaast wordt de ziekte niet ingedeeld in gelokaliseerd, waarbij alleen de huid is aangedaan, en systemisch, met aantasting van meerdere orgaansystemen. De indeling betreft in werkelijkheid een "gelimiteerde huidvorm", waar de huid beperkt is aangedaan (niet voorbij de ellebogen), maar waarbij er wel ernstige complicaties kunnen zijn zoals pulmonale hypertensie, en een "uitgebreide huidvorm", waarbij de huid voorbij de ellebogen is aangedaan, en er vaak tevens sprake is van longfibrose (en niet van pulmonale hypertensie).
Storender is echter de in het artikel veel vermeldde opmerking dat pulmonale hypertensie wordt gediagnostiseerd middels een coronairangiografie. Dit is zeker niet het geval. Ik weet niet met welke reden de coronairangiografie bij genoemde patiente is verricht, maar hopenlijk niet om pulmonale hypertensie (PH) aan te tonen of uit te sluiten. Met een coronairangiografie wordt immers naar de coronairen gekeken. PH daarentegen wordt gediagnostiseerd mbv een rechter hart catheterisatie waarbij gebruik wordt gemaakt van een veneuze toegangsweg.
Er wordt vervolgens nog even gerefereerd aan het artikel van Vonk et al, waarbij wordt gesteld: ..."doordat bij vroegdiagnostiek een behandeling kan worden ingesteld". Deze behandeling kan ook worden ingesteld bij latere diagnostiek. Het is nog niet duidelijk of vroegdiagnostiek de overleving verbetert.
Concluderend heeft het artikel enigszins aan waarde ingeboet door bovenstaande, en dat is te betreuren.
 
Leon van den Toorn, longarts, Centrum voor Vasculaire en Diffuse Longziekten Erasmus MC Rotterdam
Kemal Dogan
12-02-2011 08:52

Complicatie angiografie bij sclerodermie (reactie auteurs)

Geachte collegae van de redactie NTvG en lezers,

Graag willen wij reageren op de reacties betreffende ons artikel ‘Complicatie van coronairangiografie bij een patiënte met sclerodermie’.  Helaas staan er enkele onjuistheden vermeld in het artikel.

Wij beschreven een patiënte met een complicatie na het ondergaan van een invasieve diagnostische procedure via de arteria radialis dextra. Ten onrechte was vermeld dat het ging om “een coronairangiografie  (CAG) voor het vaststellen van pulmonale hypertensie”.  De CAG werd verricht ter evaluatie  van coronairlijden, hetgeen inderdaad werd aangetoond  bij patiënte. Daarnaast werd er bij patiënte een invasieve rechtsdrukmeting  verricht via de vena femoralis dextra omdat echocardiografisch onderzoek geen uitsluitsel bood. Beide onderzoeken werden dus uitgevoerd met de juiste indicatie. Vantevoren is door de cardioloog uitgebreid overlegd met patiënte waarbij zij pertinent geen arteriële catheterisatie via de lies wilde vanwege de ligduur nadien; angioseal pluggen  waren niet voorhanden. Doordat wij het artikel vantevoren niet aan een van onze cardiologen hebben laten lezen, konden deze onjuistheden er doorheen glippen. Onze excuses hiervoor.

Kemal Dogan, Roel Bakx, Peter Klemm