Schijn bedriegt in clusteronderzoek van kanker

Many a doctor from time to time encounters people concerned about environmental causes of disease, whom he or she cannot answer properly because of lack of knowledge concerning the effects of chemical or physical exposure of the human body (nuclear plants, environmental pollution, electromagnetic radiation). Usually post hoc cluster investigation is very unrewarding especially when there is no clearcut hypothesis or evidence of a causal relation, and when the relative risk is well below 8. From an epidemiological point of view it is surprising that an unexpectedly low frequency of a certain disease in a particular region does not attract this kind of attention. Concerned people will most probably benefit more from risk communication by environmental epidemiologists than from cluster investigation or extensive case-control studies (‘fishing expeditions’) in case little is known of the etiology.

Zie ook de artikelen op bl. 1546 en 1559.

Blijkens een recente monografie van de International Agency for Research on Cancer (IARC) is onderzoek van incidenteel optredende clusters van kanker sinds de jaren twintig wereldwijd ontelbare keren uitgevoerd.1 Nagenoeg nooit zijn causale aanwijzingen van betekenis gevonden, tenzij het begin van een epidemie werd vastgesteld, zoals het geval was bij mesothelioom.

noodzaak van een hypothese

Voor het herkennen van clustering in bestaande gegevensbestanden zijn thans diverse statistische en geografische methoden beschikbaar. Willekeurige toepassing hiervan op een gegevensbestand betreffende kinderkanker (uit Yorkshire) bleek echter verre van eenduidige resultaten op te leveren.2 Thans is men het erover eens dat deze analysen bij voorkeur moeten worden uitgevoerd met vóóraf (dus zonder veel kennis van de data) gedefinieerde vraagstellingen of hypothesen. In dit tijdschrift zijn de beperkte mogelijkheden van clusteronderzoek naar leukemie bij kinderen op epidemiologische gronden reeds aan de orde geweest…