Het tiny ziekenhuis?

Het ziekenhuis wordt kleiner. In recente nieuw- en verbouwprojecten in de zorg lijkt één richting dominant: minder klinische bedden, minder polikamers, kleinere operatiekamers en vooral een strakke programmering van al deze ruimtes. De gedachte daarachter is begrijpelijk. Door veranderde financiering dragen ziekenhuizen steeds vaker zelf de lasten van nieuwbouw, waardoor elke vierkante meter telt. Ook ambities rond duurzaamheid en digitalisering spelen een rol. Compact bouwen leidt tot lagere energiekosten, een kleinere CO₂-voetafdruk, en past bij een toekomst met meer videoconsulten en zorg op afstand.

In de spreadsheets past het tot op de vierkante centimeter. Toch blijkt de praktijk vaak weerbarstig. Onlangs zocht ik een oplossing voor patiënten van een poli die onverwacht moest sluiten. Een vervangende arts was er wel, maar geen beschikbare polikamer op het moment dat hij kon. Door ruimtegebrek moet steeds vaker worden gezocht naar een plek om een patiënt tussendoor te zien. De druk om niet uit te lopen neemt toe en er is een tekort aan geschikte ruimtes voor videobellen. Ook welzijnsvragen spelen: waar kan een aios nog kolven in de nabijheid van de poli?

Om de gewenste efficiëntie te behalen wordt aan de voorkant veel gedigitaliseerd. Aanmeldzuilen, app-check-ins en zelfservicebalies moeten de strakke planning mogelijk maken, maar vormen voor sommige patiënten juist een extra drempel. Vaak wordt de efficiëntiewinst tenietgedaan door extra begeleiding, vertraging of misverstanden. Tegelijkertijd staan polikamers op vrijdagmiddag of ’s avonds soms leeg. In dat licht is het begrijpelijk dat bestuurders terughoudend zijn met het claimen van extra vierkante meters.

Ook het nieuwe kabinet heeft de ambitie om zorggroei te stoppen. Nieuwe beleidslijnen zoals verminderen van herhaalbezoeken, substitutie van tweede- en derdelijnszorg naar de eerste lijn (IZA) en avondpoli’s om mantelzorg beter te faciliteren, kunnen de benodigde vierkante meters nog daadwerkelijk verlagen.

Misschien is dit het moment voor een pas op de plaats: recente keuzes evalueren en hun effecten op kwaliteit, toegankelijkheid en werkplezier systematisch meten. We streven naar evidence-based zorg; het is redelijk diezelfde lat te leggen bij de fysieke inrichting ervan. Soms is minder inderdaad meer. Soms is ruimte juist wat de zorg nodig heeft.