Chlorose, een verdwenen ziekte van kwijnende jonge meisjes

- Chlorosis or ‘green sickness’ was frequently seen in languid girls and young women in the 19th century but disappeared completely in the first part of the 20th century. The clinical picture comprised menstrual disorders such as amenorrhoea, pallor and many vague symptoms including apathy and hypochondria. At a later stage anaemia and iron deficiency became prominent characteristics. The skin was reported to take on a greenish hue, but this is disputable. Related diseases were hysteria and anorexia. In the middle of the 19th century hydrotherapy was treatment of choice, and later on iron therapy came to the fore. In 1898 Catharine van Tussenbroek, the first female Dutch gynaecologist, pointed to the social factors at the root of the disease: the lack of perspective for young girls in society at that time. The disappearance of the disease can be partially attributed to improved diagnostics but more so to changes in the social position of women around the turn of the century.

Samenvatting

Chlorose als aandoening van kwijnende bleekzuchtige meisjes en jonge vrouwen kwam in de 19e eeuw frequent voor en is in de eerste decennia van de 20e eeuw spontaan verdwenen. Het ziektebeeld omvatte menstruatiestoornissen als amenorroe, bleekzucht en veel vage klachten als hypochondrie en apathie; later kwamen bloedarmoede en ijzertekort als verklaring op de voorgrond te staan. Een groene tint van de huid werd genoemd, maar is omstreden. Verwante ziektebeelden waren hysterie en anorexie. Hydrotherapie is in het midden van de 19e eeuw in de mode geweest; later stond ijzertherapie op de voorgrond. In 1898 wees Catharine van Tussenbroek, de eerste Nederlandse vrouwelijke gynaecoloog, op de maatschappelijke factoren die aan de aandoening ten grondslag konden liggen: het ontbreken van enig toekomstperspectief voor jonge meisjes in de standenmaatschappij van die dagen. Het verdwijnen van het ziektebeeld kan enerzijds worden toegeschreven aan verbeterde diagnostiek, anderzijds zeker ook aan veranderingen in de maatschappelijke positie van de vrouw rond de eeuwwisseling.