Vallende sterren

Is depressie een welvaartsziekte? In Tanzania vertelt een psychiater me dat de aandoening hier buiten de codering van ziektes valt. Her en der wordt er gescreend, vooral in onderzoeksverband. Een enkeling wordt behandeld. Maar niemand weet goed hoe het er nu eigenlijk op psychisch vlak voor staat met de Tanzaniaanse bevolking. De ziekte erkennen zou een goed begin zijn.

Ik geef de psychiater voor de volle honderd procent gelijk. Maar roerend in mijn lauwe kop Africafe instantkoffie kan ik de verleiding niet weerstaan te fantaseren over de mogelijkheden die de onontdekte status van de Tanzaniaanse zielstoestand geeft. Want richten we ons in de gezondheidszorg niet te veel op de negatieve kant van het bestaan? Kwaliteit van leven meten we af aan gebreken, niet aan dat wat ons leven waarde verschaft. De PHQ-9 screeningstest voor depressie, bijvoorbeeld, vraagt puur naar negatieve ervaringen en gevoelens. Na negen vragen word je wel depressief als je het nog niet was. Heb je wel eens de gedachte dat je beter dood zou kunnen zijn, of wil je jezelf pijn doen? En hoe vaak?

‘Lichtpuntjes in de schaduwwerkelijkheid van de ziekenzorg’

Een Mexicaanse arts wees eens naar de nachtelijke hemel. Ondanks de overweldigende massa van duistere materie zijn het de sterren die we zien, zei ze. Ja, dacht ik toen. Wat zou het ons opleveren als we de boel zo benaderden? Vraag één: heb je zin in de dingen die je doet? Twee: ken je het geluksgevoel? Komt het bij vlagen, of de hele tijd alsof je de zon in je nek voelt? Slaap je lekker? Heb je zin in de toekomst? Zijn er dingen waarop je je verheugt? Versta je de kunst van de dankbaarheid? Ben je verliefd, of kun je je dat gevoel herinneren? Sta je wel eens versteld van je eigen kunnen? Wat zou je wensen bij een vallende ster?

Het moet niet de bedoeling zijn om een Instagramversie van onze psychische toestand weer te geven, waarop de zon altijd schijnt, maar een sterrennachtbenadering van de psyche kan aanknopingspunten geven om het welbevinden te ondersteunen. Lichtpuntjes in de schaduwwerkelijkheid van de ziekenzorg. Positieve bekrachtiging.

Die benadering zou weleens onze ogen kunnen openen. Want sluiten hoop en wanhoop elkaar wel uit? Misschien is dat waar iemand levenskracht uit haalt wel doorslaggevender dan zijn of haar gedachten aan de dood. Maar, denk ik bij de laatste slok koffie, dat mag geen excuus opleveren om depressie te negeren. De psychiater had gelijk: de ziekte erkennen is het begin.