‘Anders laat u ze eerst gewoon aanmeten, dan kunt u het een keer proberen. Als het toch niet bevalt, laat u ze gewoon in de kast liggen.’ Het is pas mijn derde week bij het coschap huisartsengeneeskunde, maar niet de eerste keer dat de huisarts of ik moet praten als Brugman om de patiënt-op-leeftijd te overtuigen om elastische kousen te gaan dragen. Zodra het woord ‘steunkous’ valt, zie ik het gezicht van de vriendelijke meneer voor me acuut vertrekken. De steunkous blijkt op een of andere manier hét symbool van sufheid, ouderdom en naderende aftakeling. Hij knikt nog een paar keer beleefd en belooft vluchtig dat hij ‘erover gaat nadenken’. Dat gaat ‘m dus weer niet worden.
Zodra het woord ‘steunkous’ valt, zie ik zijn gezicht acuut vertrekken
Een week later zit ik opnieuw tegenover een gepensioneerde heer. Hij heeft al langer bestaand enkeloedeem door veneuze insufficiëntie, met daarbij een erysipelas aan het onderbeen. Ik besluit het over een andere boeg te gooien. ‘Voor de wondroos kunnen we antibiotica geven, maar daarvoor moet ook het vocht uit de benen. Wat u daarbij ge-wel-dig zou kunnen helpen, is: de compressiesok!’ Hij kijkt me vragend aan. ‘U weet wel, zo’n hoge sok die marathonlopers en chirurgen ook dragen om de bloedsomloop vanuit de benen te verbeteren.’ Ik doe mijn best om niet per ongeluk het s-woord te laten vallen. ‘Laten we dat maar doen dan’, zegt hij uiteindelijk, na mijn lofrede te hebben aangehoord.
Ik sluit niet uit dat ook bij deze heer de elastische kousen inmiddels in de kast zijn verdwenen. Toch is het opvallend om te merken hoeveel effect woorden en verhalen, als onderdeel van de totale verbale en non-verbale communicatie, kunnen hebben in de spreekkamer.
Ander voorbeeld: de CT-scan. Als je de patiënt vertelt dat ze in een ‘buis’ worden gelegd, dan zullen velen bij voorbaat claustrofobisch worden. Maar vertel je dat ze in een grote ‘ring’ of, nog leuker, een ‘donut’ gaan liggen, dan hebben veel minder mensen hier last van.
Of het afspreken van een expectatief beleid. Vertel je dat we ‘het nog even gaan aankijken’, of dat je ‘krachtig gaat observeren’ wat er verder zal gebeuren?
Kortom: taal doet ertoe! Geneeskunde houdt niet op bij het bepalen van de juiste behandeling. Het zoeken naar de juiste woorden en verhalen om behandelingen overtuigend te communiceren aan onze patiënten verdient net zoveel aandacht en waardering.
Simon Bangma (26) is laatstejaars geneeskundestudent (UU) en heeft hiervoor philosophy, bioethics and health gestudeerd aan de VU.