Won de discussie, verloor de verbinding

In de afgelopen eeuw hebben we grote verschuivingen gezien in het zorgonderwijs. Eerst lag de nadruk op ziekte en wat dat doet met het lichaam (pathofysiologie, diagnostiek). Daarna op probleemgestuurd leren en gedrag in context: risicogedrag, therapietrouw, stigma. En nu dient een derde fase zich aan: begrijpen waarom zorg soms niet werkt, zelfs als het medisch klopt, doordat technologie, beleid, geldstromen, publieke overtuigingen en (mis)informatie meebepalen wat er gebeurt.

Neem een patiënt die na twee teleurstellende consulten niet meer terugkomt. ‘Ik geloof u wel, dokter, maar op die podcast hoorde ik iets anders.’ Of jonge vrouwen met langdurige buikpijn die na jaren ‘het hoort erbij’ in het buitenland erkenning zoeken. Waar die erkenning ontbreekt, landt pseudowetenschap snel. En dan kun je de discussie winnen met feiten, maar de verbinding verliezen.

Medische expertise alleen is niet langer voldoende

Transformatief leren wordt daardoor urgenter. De Lancet-commissie over de opleiding van zorgprofessionals doelt met transformatief leren op meer dan kennis en beroepshouding. Het gaat om leiderschapsontwikkeling die ‘enlightened change agents’ voortbrengt. Oftewel, professionals die begrijpen dat feiten alleen zelden genoeg zijn om gedrag te veranderen, die kunnen duiden wat er speelt, en kunnen schakelen tussen spreekkamer, organisatie en samenleving. En daarnaar handelen.

Deze ‘bruggenbouwers’ ontstaan niet vanzelf. Ze worden afgeremd door het verborgen curriculum: dat wat we impliciet belonen en afstraffen. Kennis vergaren en de medisch expert-rol krijgen status, terwijl ‘advocacy’ en veranderkracht minder meetellen. We prediken empathie en patiëntgerichtheid, maar in de praktijk leren artsen in opleiding ook hoe snel ‘andere’ zienswijzen als lastig worden weggezet.

Als we erkennen dat medische expertise alleen niet langer voldoende is om de grote zorgvraagstukken op te lossen, hoort dat niet in een inspiratiesessie, maar in het rooster. Maak het concreet in het onderwijs en op de werkvloer. Reserveer binnen vakgroep en opleiding beschermde tijd voor maatschappelijke relevantie. Welke verhalen horen we in de spreekkamer en online, waar schuurt beleid met praktijk en welke groepen bereiken we niet, en waarom niet? Bruggenbouwers krijgen we niet zomaar, zonder opleiding, waardering en structurele ruimte.