Wat behandelen we?
Open

16-10-2014
Rembrant Aarts

De diagnostiek op mijn poli is eigenlijk heel simpel: posttraumatische stressstoornis (PTSS). Er is een gezonde geest nodig om in Europa te geraken na psychotrauma en vervolging in het land van herkomst. Maar eenmaal hier zie ik mijn patiënt met een zieke geest en de klassieke presentatie van PTSS die vaak wordt gevolgd door een depressie. Het is een derdelijnskliniek dus dat hebben verwijzers meestal prima gezien. De meerderheid van mijn patiënten spreekt geen Nederlands en er liggen ook uitdagingen op het transculturele vlak. Maar goed, snel aan de slag, zou ik zeggen, om evidencebased therapie te starten!

Zo simpel als het lijkt na aanmelding blijkt het dus niet. Er is naast de psychiatrische ziekte nog meer te behandelen waar ik niet direct voor werd opgeleid. Hertraumatisering, geldgebrek, uitzichtloosheid en slachtofferschap worden een moeilijk te ontwarren knoop. Een kort overzicht voordat u door de bomen het bos niet meer ziet.

Mijn patiënt is uitgeprocedeerd illegaal en dus niet rechtmatig in Nederland verblijvend. Toegang tot arbeid, huisvesting, gezondheidszorg en andere basisrechten zijn niet vanzelfsprekend. Dit is een grote bron van stress en een onderhoudende factor voor de psychische klachten. Maatschappelijke voorzieningen worden voor iedereen minder de laatste jaren en dus ook voor mijn patiënt. Maar met hertraumatiserende vreemdelingendetentie en ingewikkelde procedures bij de Immigratie- en Naturalisatiedienst en Dienst Terugkeer en Vertrek is de maatschappelijke tegenwind voor mijn patiënt gelijk een orkaan. Vaak afhankelijk van giften van derden of van ongeveer 50 euro per week leefgeld heeft mijn patiënt gebrek aan geld. Helaas kan onze maatschappelijk werker dat ook niet oplossen. De reiskosten naar onze polikliniek, de nieuwe eigen bijdrage van 5 euro per recept en het zelf betalen van het gebruik van een tolk worden zulke grote problemen dat de toegang tot noodzakelijke psychiatrische zorg allerminst vanzelfsprekend is. Na het afwijzen van een asielaanvraag bestaan er mogelijkheden tot beroepsprocedures en medische procedures. Uitzichtloze procedures van meer dan 10 jaar zijn geen uitzondering. Hoe langer de procedure en de onmogelijkheid tot werk en scholing, hoe ernstiger de klachten. Mijn patiënt is onrecht aangedaan: marteling, vervolging, gevangenschap of verkrachting. Rechtsgang of -spraak is uitzonderlijk en compassie en maatschappelijke verontwaardiging strijden om voorrang in mijn brein. Gelukkig ben ik niet de enige getuige en zwermen horden vrijwilligers om mijn patiënt heen die hem voorzien van voldoende eten een tweedehands-iPhone. Hoe langer in procedure en omringd door goedwillende landgenoten, hoe groter het risico op ‘victimisation’. Mijn patiënt heeft het slachtofferschap zo omarmd dat dit hem belemmert in beweging te komen. Toch is dit echt nodig bij iedere psychiatrische behandeling.

Tijdens mijn coschappen en tropenopleiding ‘deed’ ik buiken of enkels. Snel ontstond de behoefte om meer contextuele geneeskunst te bedrijven. Nu dus zo contextueel dat ik soms door de bomen het bos niet meer zie.

Over de auteur: 

Rembrant Aarts is psychiater bij Equator Foundation in Diemen en tropenarts. Hij beschrijft in 4 weekboeken zijn ervaringen als jonge klare met de zorg voor uitgeprocedeerde asielzoekers met traumagerelateerde psychische klachten (r.aarts@arq.org).