Van gen naar ziekte; POU1F1- en PROP1-mutaties bij deficiëntie van hypofysevoorkwabhormonen

- Multiple pituitary hormone deficiency can be caused by mutations in at least three pituitary transcription factors: POU1F1 (formerly called PIT1), PROP1 or HESX1. The role of the various pituitary transcription factors in pituitary ontogeny has been elucidated in part for the mouse. In humans, mutations in POU1F1 result in a total deficiency of growth hormone and prolactin, and a variable deficiency of TSH. Cases of mutations in PROP1 exhibit the same deficiencies, with additional deficiencies of gonadotrophins and a variable deficiency of ACTH. In the Netherlands, cases of multiple pituitary hormone deficiency are not only detected on the basis of the classical signs and symptoms of pituitary deficiency, but also by means of screening on congenital hypothyroidism with an incidence of approximately 1:20,000.

Inleiding

de ziekte

Gecombineerde hypofysaire deficiëntie (‘multiple pituitary hormone deficiency’) is klinisch en etiologisch een heterogene stoornis, die wordt gedefinieerd door deficiëntie van twee of meer hormonen uit de hypofysevoorkwab; hierbij is vrijwel altijd groeihormoon betrokken (Mendelian Inheritance in Man, nummer 262600). Met de term ‘panhypopituïtarisme’ wordt gewoonlijk een (gedeeltelijke) uitval bedoeld van zowel de hormonen uit de hypofysevoor- als die uit de hypofyseachterkwab. Hierbij treedt dus ook diabetes insipidus op, door antidiuretisch-hormoon(ADH-)deficiëntie. Uitval van hypofysaire hormonen kan het gevolg zijn van defecten in de hypothalamus, de hypofysesteel of de hypofyse zelf.

Een indeling van gecombineerde hypofysaire deficiëntie op grond van klinisch-fysiologische karakteristieken is gecompliceerd door de variabele uitval van de diverse hormonale assen en omdat het moeilijk is om onderscheid te maken tussen stoornissen uitgaande van de hypofyse respectievelijk de hypothalamus. In het overgrote deel van de gevallen gaat het om aanlegstoornissen van hypofyse en/of hypothalamus, die met behulp…