Van gen naar ziekte; de ziekte van Menkes: koperdeficiëntie door een ATP7A-gendefect

Inleiding

de ziekte

De ziekte van Menkes, ook wel ‘kinky-hair syndroom’ genoemd, werd in 1962 voor het eerst gerapporteerd.1 Menkes beschreef 5 jongens uit een Engels-Ierse familie, die na enkele levensmaanden een achteruitgang in de ontwikkeling lieten zien, niet gedijden (‘failure to thrive’) en convulsies hadden; tevens hadden zij merkwaardig broos en krullend haar. De jongens overleden op een leeftijd van 7 maanden tot 3 jaar.

Tien jaar na deze eerste beschrijving werd ontdekt dat de ziekte van Menkes wordt veroorzaakt door een koperdeficiëntie.2 3 Deze ontdekking was gebaseerd op de overeenkomst tussen de haarafwijkingen van de patiënten en de wolafwijkingen van Australische lammeren, beschreven in 1937.4 Deze lammeren, afkomstig van schapen die tijdens de zwangerschap hadden gegraasd op koperdeficiënte weiden, waren atactisch, hadden hersenafwijkingen en tevens merkwaardige, broze en sterk gekrulde wol (‘steely wool’). Naar aanleiding hiervan werd de koperconcentratie bij 7 patiënten bepaald en bij…