Prof.dr. Jan Kremer
Open

In memoriam
10-11-2009
Maurice Kroeks en Egbert te Velde

Jan Kremer werd op 27 juli 1924 te Wildervank geboren. Zijn middelbare-schoolopleiding volgde hij tijdens de bezettingsjaren in de stad Groningen, waar hij ook geneeskunde studeerde. Na een tropenopleiding werd hij door de gereformeerde kerken uitgezonden naar Midden-Java en werkte daar als algemeen arts. Na zijn terugkeer in Nederland in 1961 werd hij te Groningen opgeleid tot gynaecoloog in de Vrouwenkliniek van professor Joosse. Vanaf 1965 was hij daar hoofd van de polikliniek voor Vruchtbaarheidsonderzoek. In 1972 werd hij benoemd tot lector in de Leer van de Menselijke Vruchtbaarheid aan de universiteit van Utrecht. In 1977 werd het lectoraat omgezet in een buitengewoon hoogleraarschap en in 1981 werd hij hoogleraar op persoonlijke titel in hetzelfde vakgebied aan de universiteit van Groningen.

Kremer was medeoprichter, secretaris, voorzitter en erelid van de Nederlands/Vlaamse Vereniging voor Fertiliteitstudie. In 1996 werd hij benoemd tot erelid van de European Society of Human Reproduction and Embryology, een eer die weinigen ten deel valt. In 2003 was hij medeoprichter van de seniorenafdeling van de NVOG en voorzitter tot 2006. Op 31 mei 2009 stierf hij onverwachts, in zijn eigen tuin. Zijn geliefde vrouw Gé overleed enkele weken later; beiden rustten in een gemeenschappelijk graf in het wijde Groningse land.

Als geen ander probeerde Kremer een brug te slaan tussen de biologie van de voortplanting en de praktijk van de patiëntenzorg. Daarbij was de man/vrouw-interactie het sleutelbegrip waar alles om draaide. Toen hij in 1965 met zijn polikliniek voor Vruchtbaarheidsonderzoek begon, stond hij erop om de man en de vrouw samen te zien omdat het probleem zijns inziens kon liggen aan de biologische maar ook psychologische of seksuologische interactie tussen beide partners; in die tijd een geheel nieuwe visie.

Om de interactie tussen baarmoederhalsslijm en zaadcellen in kaart te brengen, ontwikkelde hij de Sperma Penetratie Meter Test die bekend werd als de Kremertest en hem wereldberoemd zou maken. Zijn publicatie over deze test in 1965 in de International Journal of Fertility is één van de meest geciteerde studies binnen ons vakgebied. Met bioloog en vriend Siemen Jager ontwikkelde hij de Sperm Mucus Interaction Test om antistoffen tegen zaadcellen op het spoor te komen – een voorbeeld van foute interactie. Optimale interactie tussen man en vrouw is ook een belangrijke voorwaarde voor goed ouderschap, betoogde hij in zijn oratie in 1972 en daarvoor is een genetisch eigen kind niet noodzakelijk. Kremer heeft een belangrijke bijdrage geleverd aan de algemene acceptatie van adoptie maar vooral ook van donorinseminatie in ons land. Niet alleen bevordering maar ook beheersing van de vruchtbaarheid is een voorwaarde voor de man/vrouw-relatie in deze tijd. Samen met Haspels schreef hij in 1973 het toenmalige standaardwerk ‘Geboorteregeling bij de mens’. Jan Kremer is van 1947 tot aan zijn dood geabonneerd geweest op het Nederlands Tijdschrift voor Geneeskunde waarin hij vele artikelen over uiteenlopende onderwerpen publiceerde. Wij gedenken Jan Kremer als een pionier van de moderne voortplantingsgeneeskunde.