Ongemerkt verrichten we als artsen onnodig veel diagnostiek. Of het nu komt door de angst om een diagnose te missen, de verwachting van de patiënt of simpelweg omdat de diagnostische tests voorhanden zijn, de gevolgen zijn vaak ernstiger dan we denken. Hoe stoppen we met deze overdiagnostiek?
Overdiagnose beschrijft het fenomeen waarbij een ‘ziekte’ wordt vastgesteld die nooit tot symptomen of de dood zal leiden tijdens de verwachte levensduur van een patiënt. Overmatig gebruik van diagnostiek in de geneeskunde is een van de belangrijke oorzaken van overdiagnose. De laagdrempelige inzet van populatiescreening, het oprekken van de definitie…
Maak met 2 klikken een gratis account aan
Account aanmakenHeb je al een account of een abonnement? Inloggen
Abonneer vandaag nog!
Neem het digitaal ntvg abonnement
€ 15,93 per maand!
Ik wil digitaal
Druk op zorg door overdiagnostiek vanuit retail
Cals en Jansen spreken terecht over "het spook van overdiagnostiek". Wat hier niet beschreven wordt is de druk op de zorg en de diagnostiek vanuit de retail. Men kan bijna bijna geen optiekwinkel bezoeken of er staat wel een netvliescamera, een hoornvliesscan of een netvliesscanner (OCT). Bedoeld om de klantwaarde te vergroten en meer "flow" in de winkel te krijgen, zorgen deze onderzoeksmodaliteiten voor een onbedoelde stijging van de zorgkosten en onrust bij patiënt en dokter. Beoordeeld door niet ter zake deskundigen worden afwijkingen van het standaard plaatje als onrustbarend geduid. Daarop volgt veelal een advies naar de huisarts te gaan, die de plaatjes ook niet kent. Die stuurt vervolgens door naar de oogarts waar meestal niet anders gedaan kan worden dan de vermeende afwijking reproduceren door herhaling van een onderzoek met vervolgens een oogarts beoordeling.
Het betreft dan meestal patiënten die routinematig bij de opticien kwamen, geen klachten hadden en bij toeval een "afwijking" bleken te hebben. Bijzonder is dan wel dat de betreffende mensen de opticiën als erg goed kwalificeren, omdat ze de ogen toch wel heel goed hebben nagekeken. Ik ben benieuwd of dit ook bij andere specialismen speelt?
Henk Veraart, oogarts, ETZ-Tilburg
Patiënten vaak niet ontevreden met watchful waiting
Wat in het artikel ‘Overdiagnostiek Onderbelicht?’ van Cals en Janssen onderbelicht blijft is het feit dat wij dokters denken dat patiënten altijd diagnostiek willen. Mijn 35-jarige ervaring heeft geleerd dat dit heel vaak niet het geval is. Onderzoek uitgevoerd in de Nederlandse eerste lijn naar patiënten met onverklaarbare klachten als moeheid bevestigt dit.[1] Van ‘watchful waiting’ worden patiënten niet ontevreden of meer ongerust. Wij dokters menen dat patiënten moeite hebben met een voorstel als: “maakt u een nieuwe afspraak over 4 weken. Als uw klachten dan nog aanwezig zijn is eventueel bloed- of ander aanvullend onderzoek nuttig”. Geruststellend voeg ik er meestal nog aan toe: “grote kans dat een nieuwe afspraak niet nodig is, want uit wetenschappelijk onderzoek [2] onder Nederlandse huisartspatiënten blijkt dat klachten waarvoor wij dokters geen verklaring hebben over het algemeen een gunstige prognose hebben en binnen 4 weken over zijn”. Deze benadering voorkomt overdiagnostiek bij de patiënt en levert in de praktijk van de dokter tijdswinst op.
Ooit (1994) was er een NHG-standaard ‘Bloedonderzoek. Algemene principes en uitvoering in eigen beheer’ die dit afwachtende beleid adviseerde aan huisartsen.[3] Het advies is verder ‘onderbelicht’ geraakt sinds de standaard enkele jaren geleden van het toneel verdwenen is.
Hein Janssens, huisarts Lobith
[1] van Bokhoven MA, Koch H, van der Weijden T, et al. Influence of watchful waiting on satisfaction and anxiety among patients seeking care for unexplained complaints. Ann Fam Med 2009;7(2):112-20
[2] Koch H, van Bokhoven MA, ter Riet G, van Alphen-Jager JT, et al. Ordering blood tests for patients with unexplained fatigue in general practice: what does it yield? Results of the VAMPIRE trial. Br J Gen Pract 2009;59(561):e93-100
[3] Dinant GJ,Wijk van MAM, Janssens HJEM, et al. NHG-standaard Bloedonderzoek. Algemene principes en uitvoering in eigen beheer. Huisarts Wet 1994; 37: 202–211.