Onaangename lichaamsgeuren. I. Hyperhidrosis

Open

Hoe ontstaat hyperhidrosis en hoe de onaangename geur?7-10

Zweten staat onder invloed van het sympathische zenuwstelsel; catecholaminebevattende zenuwen zijn aangetoond rondom zweetklieren. Er zijn twee soorten zweetklieren, de apocriene en de eccriene. De apocriene klieren (in de oksel en areola mammae) veroorzaken in de oksel zweetlucht. Als het zweet daar het huidoppervlak bereikt, is het reukloos, maar huidbacteriën breken het af tot aromatische korte-keten-vetzuren, welke de geur veroorzaken. De eccriene klieren worden tot zweetproduktie aangezet door warmte, inspanning of emotie. Deze prikkels zetten het sympathische zenuwstelsel aan waardoor aan de cholinergische zenuwuiteinden rondom de zweetklier acetylcholine vrijkomt.

Hyperhidrosis kan het gevolg zijn van een normaal fysiologisch proces; hierbij kan men denken aan de invloed van een warm klimaat, zware inspanning, de menstruatie en het climacterium, het eten van hete spijzen en een (bacteriële) infectie. Door al deze invloeden wordt de thermostaat van de hypothalamus anders ingesteld met verandering van de lichaamstemperatuur als gevolg. Maar ook zonder aanwijsbare reden kan op de handpalmen, op de voetzolen, in de oksels en over het gehele lichaam overmatig zweten optreden. Dit zweten wordt meestal voorafgegaan door emotie, warmte of inspanning en is soms familiaal bepaald.8 De gemiddelde aanvangsleeftijd is veertien jaar; na enige jaren kan deze idiopathische hyperhidrosis spontaan verdwijnen.

Anamnese

De klachten houden verband met zweetlucht, zweetplekken in de kleren, kosten van de te vervangen kleding en last met alledaagse handelingen, zoals het vasthouden van glazen, pennen, mes en vork. Dit laatste kan zelfs leiden tot afkeuring voor het werk, bijv. als elektromonteur. Daarnaast telt vooral de psychische belasting zwaar.1112 Anamnese en onderzoek moeten er op gericht zijn idiopathische hyperhidrosis te onderscheiden van overmatig zweten, veroorzaakt door slechte hygiëne, bepaalde medicamenten, of algemene ziekten. Nauwkeurig dient te worden gevraagd:

– of de patiënt hinder ondervindt van overmatige zweetlucht óf van het overmatig zweten;

– onder welke omstandigheden het zweten optreedt;

– de hoeveelheid geproduceerd zweet (druipt het van de huid af?);91314

– welke maatregelen de patiënt zelf al heeft genomen om dit zweten tegen te gaan;

– welke medicamenten gebruikt worden;81516

– hoeveel hinder van de klacht wordt ondervonden.

Differentiële diagnose

In de differentiële diagnose van idiopathische hyperhidrosis staan:

a. bij gelokaliseerde hyperhidrosis:8915

– in het gezicht: (1) aangezichtszweten als uiting van diabetische neuropathie van het autonome zenuwstelsel; (2) soortgelijke verschijnselen kunnen door de ziekte van Parkinson ontstaan; (3) auriculotemporaal syndroom (Frey-syndroom).

– eenzijdig thoracaal: door ingroei van een bronchuscarcinoom in een intercostale zenuw;

– een halsrib die op perifere zenuwen drukt;

– pachyonychia congenita.

b. bij gegeneraliseerd overmatig zweten:89121617 thyreotoxicose, hyperpituitarisme, feochromocytoom, pyrexie, hypoglykemie, ziekte van Hodgkin, tuberculose, syndroom van Riley-Day (familiaire dysautonomie), ook medicamenteus door tricyclische antidepressiva en fluspirileen (Imap).816

c. alleen met zweetlucht gepaard gaand:6 ‘sweaty feet’-syndroom 1 en 2, ichthyosis vulgaris.

d. noch met zweetlucht, noch met overmatig zweten gepaard gaand: monosymptomatisch hypochondrisch syndroom (= autodysomofobia = olfactory reference syndroom). De patiënt denkt dat hij zichzelf ruikt en handelt hier ook naar door zich veelvuldig te wassen en te verkleden en zich te isoleren. Dit syndroom komt het meest voor bij mannen (78), alleenstaanden (75) en op een gemiddelde leeftijd van 25,4 jaar.13

Therapie

Hygiënische maatregelen moeten als eerste worden genoemd en dienen aan alle andere therapie vooraf te gaan. Vooral denken we hierbij aan het iedere dag wassen van het lichaam, verschonen van kleding, dragen van natuurlijke vezels (katoen, wol in plaats van synthetische vezels) en het dragen van leren schoenen. Een overzicht van de in de literatuur beschreven therapie vindt men in tabel 2.

De meeste patiënten zullen alle bekende deodorantia en antitranspiratiemiddelen met weinig succes geprobeerd hebben.7121523 Deodorantia bevatten evenals de vaak toegepaste formaline 3-10 en chloorhexidine 0,1-oplossingen over het algemeen als werkzaam bestanddeel een stof met bactericide werking ter onderdrukking van de groei van de bacterieflora op de huid; verder zijn hulpstoffen, die o.a. de applicatie vergemakkelijken, toegevoegd. Tevens bevatten ze meestal een reukstof die het produkt een zekere identiteit verschaft en die eventuele geuren camoufleert.23 Antitranspiratiemiddelen hebben tot doel de transpiratie te onderdrukken. Dit geschiedt meestal met aluminium- en aluminiumzirkoonverbindingen, vaak gecombineerd met een antimicrobieel werkzame stof.23 Als medicatie zullen de patiënten ook anticholinergica en tranquillizers beproefd hebben.7-9121315 De vaak pijnlijke cryotherapie loopt dikwijls uit op een desillusie.8915

De in de literatuur het meest als succesvol beschreven vormen van behandeling worden hierna in het kort besproken.