artikel
‘Mag jij daar eigenlijk wel staan, met je witte jas aan?’ Die vraag kreeg een collega toen zij deelnam aan een klimaatdemonstratie op de A12. De onderliggende boodschap was duidelijk: een arts hoort neutraal te zijn. Activisme en professionaliteit zouden niet samengaan. Maar is dat wel zo?
Politicoloog Roger Pielke beschreef verschillende rollen die wetenschappers in het publieke debat kunnen innemen. De ‘pure scientist’ produceert kennis en blijft buiten het maatschappelijke gesprek. De ‘science arbiter’ beantwoordt op verzoek vragen vanuit expertise, maar spreekt zich niet uit over gevolgen voor beleid. De ‘honest broker’ maakt het geheel aan beleidsopties inzichtelijk, zodat vervolgens beleidsmakers een geïnformeerde keuze kunnen maken. De ‘issue advocate’ tenslotte wil de beleidsopties ook reduceren. Volgens deze wetenschappers geeft de wetenschap duidelijk richting aan beleid.
De witte jas is geen vrijbrief voor ieder maatschappelijk standpunt
Artsen zijn vaak issue advocates. Denk aan campagnes tegen roken of voor vaccinatie. Weinigen zullen die ongepast noemen. Integendeel: juist vanwege de goed onderbouwde gezondheidsgevolgen en bewijs dat de campagnes ook werken verwacht de samenleving dat we ons uitspreken. Publieke betrokkenheid is dan onderdeel van professionele verantwoordelijkheid.
Tegelijkertijd kent de witte jas grenzen. Zij verleent geen gezag over beleidsmaatregelen bij elk maatschappelijk vraagstuk. We weten veel over gezondheidseffecten van sociale ongelijkheid, luchtvervuiling en klimaatverandering, maar wetenschap schrijft niet automatisch voor welke politieke maatregelen vervolgens moeten worden genomen. Als artsen moeten we daarom duidelijk zijn welk deel van onze boodschap voortkomt uit medische expertise en welk deel uit een maatschappelijke of politieke afweging. Als je dat niet doet, ben je volgens Pielke een stealth advocate. Deze rol wordt gekenmerkt door de expert die diens politieke standpunt probeert te verbergen achter een façade van wetenschap die suggereert dat er geen enkele andere optie is. Wie zijn eigen politieke voorkeur vermengt met zijn expertise zonder dat expliciet te maken, ondermijnt uiteindelijk het publieke vertrouwen.
Misbruik de witte jas dus niet wanneer beleidskennis ontbreekt. De witte jas is zeker geen reden om te zwijgen, maar ook geen vrijbrief om elk maatschappelijk standpunt extra gezag te geven.
Reacties