Langdurige klachten na ongecompliceerde covid-19

Omgaan met onzekerheid voor huisarts en patiënt
Klinische les
23-09-2020
Jako S. Burgers, Monique H. Reijers en Jochen W.L. Cals

Dames en Heren,

Nu de eerste piek van de coronapandemie in Nederland voorbij is, worden huisartsen in toenemende mate geconfronteerd met patiënten met aanhoudende klachten na een – vaak niet met microbiologisch onderzoek aangetoonde – infectie met SARS-CoV-2 (covid-19). In deze klinische les beschrijven wij de huidige kennis over het beloop van klachten, de rol van aanvullende diagnostiek en het beleid bij patiënten met covid-19 die niet werden opgenomen in het ziekenhuis, maar wel langdurig klachten houden. Vooralsnog vergt dit van zowel de arts als de patiënt vooral dat zij kunnen omgaan met onzekerheid.

Reacties (4)

Inloggen om een reactie te plaatsen
Jan Taco te Gussinklo
23-09-2020 15:19

Vergelijking met Q-koorts

De vergelijking met het Q-koorts dossier dringt zich op. Patienten, juist ook in de jeugdige categorie, met een palet aan veelal hardnekkige klachten. Een actieve Facebook community speciaal rond COVID19 is onthullend en onthutsend. We gaan hier nog veel en langdurig van horen, verwacht ik.  

Jan Taco te Gussinklo, wetenschapsjournalis/internist n.p.

Jako Burgers
24-09-2020 21:15

reactie auteurs

De vergelijking met de Q-koorts is zeker opportuun. Om die reden heeft de Tweede Kamer al in mei voorgesteld om bij de nazorg voor post-COVID-19 patiënten de ervaringen van Q-support mee te nemen. Dit heeft geleid tot de Stichting C-support die per 1 oktober van start gaat. Zie https://www.c-support.nu/. Dit zal volgende week ook aandacht in de media krijgen.

namens de auteurs,

Jako Burgers, huisarts, Nederlands Huisartsen Genootschap

 

René van Slooten
30-09-2020 14:57

Langdurige klachten na covid-19 door koolmonoxide

 De symptomen die in de bovenstaande klinische les worden beschreven, komen overeen met de symptomen en klachten bij koolmonoxidevergiftiging. In dit geval gaat het om vergiftiging door het endogene koolmonoxide (CO) dat het immuunsysteem in de longen produceert om de covid-19 infectie te onderdrukken. Alle signalen wijzen er op dat covid-19 wat dat betreft een ongewoon heftige respons uitlokt van het immuunsysteem, waardoor de patiënt weliswaar spontaan geneest, maar nog lange tijd last kan hebben van de bijwerkingen die de CO veroorzaakt. 

Dat CO in lage concentraties (5-15 ppm) een sterk remmend effect heeft op bacteriën en virussen, is bekend en beschreven. En het is eveneens beschreven dat patiënten met infecties in de longen of luchtwegen een verhoogde concentratie CO in de uitgeademde lucht hebben. Dat dit bij covid-19 patiënten ook het geval is, is dus een natuurlijk en logisch gevolg van de infectie.

In mijn (omslag)artikel ‘Lage concentraties koolmonoxide zijn ook giftig’ in Medisch Contact van 20 februari, heb ik geadviseerd dat artsen standaard een ademtester voor koolmonoxide beschikbaar moeten hebben, omdat vergiftiging door CO (exogeen en/of endogeen) verreweg de meest voorkomende vergiftiging is (zie https://www.medischcontact.nl/nieuws/laatste-nieuws/artikel/chronische-co-vergiftiging-is-onderschat-gevaar.htm ). Maar zolang zo’n ademtester niet naast de bloeddrukmeter en stethoscop ligt, zullen er helaas veel diagnoses worden gemist! Zie ook https://www.medischcontact.nl/nieuws/laatste-nieuws/artikel/chronische-koolmonoxidevergiftiging-vaak-gemist.htm

De covid-19 patiënten in de klinische les mogen van geluk spreken dat ze niet werden opgenomen in een ziekenhuis. Want toedienen van zuurstof kan gevaarlijke complicaties veroorzaken als daardoor de beschermende CO steeds uit de longen wordt weggedrukt. Het immuunsysteem kan dan op hol slaan en die overdaad CO kan elders in het lichaam schade aanrichten en belangrijke processen verstoren.  Als de conditie van covid-19 patiënten verslechtert zodra zuursof wordt gegeven, moet dat een alarmsignaal zijn om direct maatregelen te treffen. Het endogene CO wordt door het enzym heem-oxygenase HO-1 aangemaakt uit het heem van rode bloedlichaampjes, dus door de werking van dat enzym at te remmen met zinkpreparaten, kan zo'n gevaarlijke ontwikkeling worden voorkomen.   

René van Slooten, gepensioneerd chemicus

Jako Burgers
12-10-2020 09:03

reactie auteurs

De hypothese dat endogeen geproduceerd koolmonoxide (CO) bepalend zou kunnen zijn voor de ervaren klachten is ons niet bekend en vraagt om verdere exploratie. Het zal echter niet meevallen om een causale relatie aan te tonen. Eerdere observaties met betrekking tot chronische blootstelling aan lagere concentraties CO roepen ook de vraag op wat de impact van chronische nicotineabusus zou kunnen zijn. De patiënten die in onze klinische les zijn beschreven waren overigens geen van allen roker. 

namens de auteurs,

Jako Burgers, huisarts, Nederlands Huisartsen Genootschap