Geneeskunde voor doe-het-zelvers

Zelf een test afnemen om te bepalen of er iets met je aan de hand is. Natuurlijk niets nieuws: al tientallen jaren liggen zwangerschapstesten bij iedere drogist. En sinds de komst van covid-19 hebben veel huishoudens – gestimuleerd door artsen en overheid – hun wattenstokjes paraat om bij een opkomende verkoudheid snel een eventueel coronavirus te kunnen opsporen. Wat meer hoogdrempelig kan de bezorgde burger op internet shoppen in een groot assortiment aan zelftesten om vroegtijdig allerlei gevreesd onheil aan het licht te brengen. Maar dat ’s lands grootste kruidenier nu ook soatests in de schappen legt die anoniem bij de zelfscankassa kunnen worden afgerekend… Gaat dat niet te ver?

We moedigen patiënten steeds meer aan tot eigen verantwoordelijkheid en zelfredzaamheid. Niet voor elk wissewasje naar de huisarts en op z’n minst op Thuisarts.nl opzoeken of een bezoekje aan de dokter echt wel nodig is. Daarnaast kan gêne patiënten ervan weerhouden om precaire klachten of een faux pas met hun huisarts te delen. Bovendien: het is helemaal niet meer zo vanzelfsprekend dat iedereen een eigen huisarts heeft. In dat licht lijken die zelftesten dan ook een goede aanvulling op de bestaande reguliere gezondheidszorg. Zo kan een soa-zelftest heel nuttig zijn, voor individu én maatschappij. Beter een soa zó op het spoor komen, dan blijven rondlopen met klachten die ook anderen kunnen schaden.

Soatests bij de supermarkt, gaat dat niet te ver?

Maar het groeiende aanbod aan zelftesten – van het diagnosticeren van een infectieziekte tot het bepalen van je genetisch profiel of de oorzaak van je moeheid – kent ook valkuilen. Wanneer de keuze van een test, de afname en de – vaak contextafhankelijke – interpretatie van de uitslag alleen worden overgelaten aan de patiënt, kan een op zichzelf betrouwbare uitslag mensen op het verkeerde been zetten. Zo geven veel commercieel verkrijgbare zelftesten vaak onrust, bieden ze soms schijnzekerheid en leiden ze vrijwel altijd tot overdiagnostiek.

We moeten verantwoorde zelfredzaamheid stimuleren, zonder dat patiënten vervallen in ongewenst zelf dokteren. Huisartsen kunnen daarin goede raadgevers zijn. Die moeten dan wel laagdrempelig toegankelijk blijven voor een breed en divers publiek.