Geïnformeerde weloverwogen toestemming ('informed consent'): doel of middel?

- Since World War II, all sorts of protective measures have been taken for people who receive medical care or who are involved in scientific research. More and more, informed consent has become the standard.

- In the field of experimental therapeutical research, informed consent is still a controversial subject; the individual person's interests versus general interests. But informed consent appears to have become such an absolute prerequisite for all types of observational research that the future of epidemiological research based on existing data is threatened.

- According to both the Declaration of Helsinki and the Dutch Law for Protection of Persons, it is possible to omit asking individual informed consent under certain circumstances. Permission for research could then be given by a supervisory board or a medical-ethical commission.

- After all, informed consent was never meant to be a goal of its own, but a means for self-protection and securing the right to autonomy. In situations where this right is curbed for other reasons, it appears that insisting on informed consent misses its target completely.

Samenvatting

- Sinds de Tweede Wereldoorlog zijn allerlei beschermende maatregelen getroffen voor mensen die medische zorg ontvangen of worden betrokken in een wetenschappelijk onderzoek. Steeds meer werd geïnformeerde weloverwogen toestemming (‘informed consent’) ingevoerd als standaard.

- In het experimenteel therapeutisch onderzoek zorgt informed consent nog steeds voor controversen, waarbij het nut voor het individu tegenover het algemene nut geplaatst wordt.

- Ook bij alle vormen van observationeel onderzoek lijkt informed consent een dermate absolute eis te worden, dat epidemiologisch onderzoek op basis van bestaande gegevens onmogelijk dreigt te worden.

- Volgens zowel de Verklaring van Helsinki als de Wet Persoonsregistraties is het onder bepaalde omstandigheden mogelijk af te wijken van het vragen van individuele informed consent. Toestemming voor onderzoek zou dan gegeven kunnen worden door een commissie van toezicht of een medisch-ethische commissie.

- Informed consent dient geen doel op zich zelf te zijn, maar een middel tot zelfbescherming en waarborging van het recht op autonomie. Daar waar dit recht op andere gronden is ingeperkt, lijkt een beroep op informed consent zijn doel voorbij te schieten.