Endometriosis van het rectum

Rotterdam, juli 1993,

Het artikel van Van Ooijen, Henzen-Logmans en Wiggers heeft ons zeer geboeid (1993; 1102-5). Het stellen van de diagnose ‘darmendometriosis’ kan in velerlei gevallen lastig zijn. Wij menen echter dat het ziektebeeld van de endometriosis van het rectum minder moeilijk is. Bij klinische alertheid, zeer specifieke anamnese en vaststelling bij onderzoek dat het slijmvlies intact is, is rectumendometriosis vrijwel zeker. Van Ooijen et al. stellen dat chrirurgie een belangrijke plaats heeft bij de behandeling van deze aandoening. Zij gaan er in hun artikel van uit dat de laparotomie zowel ‘pro diagnose’ als voor verdere therapie de voorkeur heeft.

In de jaren tachtig hebben wij ook 2 patiënten met een rectumendometriosis behandeld; zij waren verwezen via de afdeling Gynaecologie. Bij de ene patiënt was er een vrijwel circulair tumorproces en bij de andere een semi-circulair. Beide afwijkingen bevonden zich op ongeveer 4 cm van de anus met een lengte van 3-5 cm. Evenals Collin en Russell zijn wij van mening dat in het algemeen de darmendometriosis operatief behandeld moet worden.1 Indien er zwaarwegende argumenten tegen operatieve behandeling zijn, kan de voorkeur aan medicamenteuze behandeling gegeven worden. Wij hebben de beide patiënten geopereerd, maar – in tegenstelling tot Van Ooijen et al. via de posterieure benadering. Gaarne willen wij de aandacht vestigen op deze benadering volgens Kraske,2 een methode die enigszins in de vergetelheid is geraakt, maar zich bij uitstek leent voor lokale rectumchirurgie. De posterieure benadering volgens Kraske geeft na verwijdering van het os coccygis en eventueel de 5e en de 4e sacrale wervel een excellente expositie van het rectum. Lokale excisie dan wel kleine rectumresecties zijn technisch goed mogelijk, waarbij het gebruik van een mechanisch nietapparaat de procedure vergemakkelijkt. Het zal duidelijk zijn dat de ingreep voor de patiënt beduidend minder ingrijpend is dan de zeer lage anterieure resecties. Naar onze mening verdient de lokale benadering van benigne rectumaandoeningen en dus ook de typische rectum-endometriosis opnieuw de aandacht die Kraske in 1885 ervoor vroeg.