Efedrine en Ephedra in afslankmiddelen en andere producten
Open

15-07-2002
C.S. van der Hooft en B.H.Ch. Stricker

Efedrine is een sympathicomimeticum dat het centrale zenuwstelsel en het cardiovasculaire systeem stimuleert en een bronchusverwijdende werking heeft. Het is één van de alkaloïden in het kruid Ephedra dat als basis dient voor verschillende kruidenproducten, waaronder een aantal populaire afslankmiddelen. De Inspectie voor de Gezondheidszorg heeft meldingen ontvangen van vermoedelijke bijwerkingen van Ephedra-bevattende afslankmiddelen. De klachten bestonden voornamelijk uit hartkloppingen, een opgejaagd gevoel, hoofdpijn en slapeloosheid. In Canada heeft het Ministerie van Volksgezondheid onlangs een verzoek gedaan om verschillende efedrinebevattende kruidenproducten van de markt te halen. Dit gebeurde naar aanleiding van een fors aantal meldingen van vermoedelijke bijwerkingen door deze producten. De meldingen omvatten beroerte, hartinfarcten, hartritmestoornissen, insulten en psychose. De vrijwillige terugtrekking gaat voornamelijk om niet-geregistreerde producten die Ephedra bevatten in combinatie met caffeïne of andere stimulantia. In ons land ligt het in de bedoeling om de status van Ephedra-bevattende producten te veranderen.

Efedrine is een sympathicomimeticum dat het centrale zenuwstelsel en het cardiovasculaire systeem stimuleert en een bronchusverwijdende werking heeft. Deze farmacologisch actieve stof is één van de alkaloïden in het kruid Ephedra dat als basis dient voor verschillende kruidenproducten, zoals populaire afslankmiddelen.

Bijwerkingen.

De Inspectie voor de Gezondheidszorg heeft in 2001 twee meldingen binnengekregen van bijwerkingen die samenhingen met efedrinebevattende afslankmiddelen. De eerste betrof een 32-jarige vrouw die 6 druppels Spray-u-Slank (Swiss, Usselte) per dag gebruikte gedurende 3 dagen en klachten kreeg van hartkloppingen, een opgejaagd gevoel en slapeloosheid. Volgens de bijsluiter was de dosis te verhogen tot 20 druppels per dag. De tweede melding betrof een 45-jarige vrouw die na 4 dagen gebruik van Biolean (3 theelepels per dag) (Total Wellness Team, Hoofddorp) heftige hartkloppingen en hevige hoofdpijn kreeg.

Gezien deze signalen is het van belang rekening te houden met de genoemde potentiële bijwerkingen bij het gebruik van efedrinebevattende kruidenproducten. Bij personen met preëxistente cardiovasculaire klachten dient men extra alert te zijn en het gebruik van deze afslankmiddelen af te raden.

Maatregelen in Canada.

Onlangs heeft het Ministerie van Volksgezondheid in Canada zelfs een aantal producenten van bepaalde efedrine- en Ephedra-bevattende producten verzocht om deze uit de markt te nemen (Health Canada requests recall of certain products containing Ephedra/ephedrine. Persbericht 9 jan 2002. www.hc-sc.gc.ca/english/protection/warnings/2002/2002_01e.htm). Dit gebeurde naar aanleiding van de resultaten van een onderzoek in opdracht van het ministerie, waaruit duidelijk werd dat een aantal van deze producten ernstige gezondheidsrisico's hebben. De voorgestelde terugtrekking betreft niet-geregistreerde producten die vrij op de markt te verkrijgen zijn en voldoen aan de volgende criteria:

- Producten met een dosis van meer dan 8 mg efedrine per toedieningsvorm, dan wel producten met bijsluiters die meer dan 32 mg efedrine per dag adviseren of producten die gedurende meer dan 7 dagen gebruikt worden.

- Producten die efedrine of Ephedra bevatten in combinatie met stimulantia zoals caffeïne of andere substanties die het effect van efedrine of Ephedra kunnen versterken.

- Producten die worden aangeprezen voor gewichtsverlies, vermindering van eetlust, verhoging van de inspanningstolerantie, anabole effecten, verhoging van de energie en andere stimulerende effecten.

De terugtrekking volgt op het advies in juni 2001 aan de Canadese bevolking om producten te vermijden die Ephedra bevatten in combinatie met caffeïne of andere stimulantia. Dit advies werd uitgebracht nadat 60 vermoedelijke bijwerkingen van deze producten waren gemeld in Canada. Bijwerkingen die aan efedrine en Ephedra worden toegeschreven, zijn: beroerte, hartinfarct, hartritmestoornissen, insulten en psychose.

Sinds dit advies werd uitgebracht, is tenminste één fataal verlopen ziektegeschiedenis toegeschreven aan het gebruik van een product met hoge concentraties efedrine en caffeïne.

Het Canadese ministerie raadt burgers nu aan om de betreffende efedrinebevattende producten terug te brengen naar het verkooppunt. De autoriteit heeft ook brieven verstuurd naar bedrijven die betrokken zijn bij de productie, distributie, import en verkoop van deze producten.

Beleid in Nederland.

In Nederland zijn in oktober 2001 kamervragen gesteld aan de minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sport over efedrine in afslankmiddelen. In haar antwoord staat dat de presentatie van de producten als middelen van natuurlijke, plantaardige oorsprong de suggestie kan wekken dat ze veilig zijn (www.minvws.nl/document.html?folder=393&page=16556). Het ministerie maakt nu plannen om de status van efedrinebevattende kruidenproducten te veranderen. Deze producten vallen vooralsnog niet onder de Wet op de Geneesmiddelenvoorziening, maar onder de Warenwet. Niet uitgesloten wordt dat ze op korte termijn wel zullen gaan vallen onder de Wet op de Geneesmiddelenvoorziening. Veel van deze producten blijken namelijk bewerkte kruiden met farmacologisch actieve stoffen te zijn en zouden daarom als geneesmiddel moeten worden beschouwd. Registratie is dan vereist.