In de spreekkamer is opzoekkennis belangrijker dan parate kennis

Deurne, België, maart 2006,

Recente ontwikkelingen op technologisch, wetenschappelijk, pedagogisch en cultureel vlak versterken de stelling van collega Scherpbier (2006:453) dat ‘opzoekkennis’ in de spreekkamer aan belang wint. Wat de technologie betreft: dankzij internet en de onlinezoekmachines kunnen wij vandaag relevant internationaal bewijs in een mum van tijd de spreekkamer binnenhalen. Wat de wetenschap betreft: dankzij de evidence-based geneeskunde (EBM) wordt die informatie reeds verwerkt tot systematische reviews, praktisch bruikbare richtlijnen of op de patiënt gerichte evidence die ertoe doet (‘patient-oriented evidence that matters’; POEMS). Op pedagogisch gebied zien wij dat moderne leerprocessen, zoals het constructivisme,1 steunen op het tijdig beantwoorden aan de informatiebehoefte van de arts (‘doctor’s educational needs’; DEN’s) en de onvervulde behoeften van de patiënt (‘patient’s unmet needs’; PUN’s). Dat betekent het gebruiken van opzoekkennis in de spreekkamer. Op cultureel gebied zien wij dat de mondige patiënt van het informaticatijdperk het waardeert dat hij betrokken wordt in het opzoeken, het vertalen (zowel taalkundig weergeven als ‘verstaanbaar’ maken voor de patiënt) en het toepassen van recent internationaal bewijs in de medische besliskunde, dat zijn of haar klacht of probleem in de spreekkamer kan helpen oplossen. Via ‘online ter plaatse’ (‘online on-the-spot’; OOS) – het zoeken op richtlijnen of POEMS via het internet in aanwezigheid van de patiënt – kunnen wij vandaag onze medische besliskunde op de plek waar zorg moet worden geleverd, toetsen of bijsturen.2

De gebruikswaarde van informatie wordt doorgaans uitgedrukt met de formule van Slawson en Shaughnessy: B = R × V/W.3 De B (bruikbaarheid) is recht evenredig met de R (relevantie van de informatie), met de V (validiteit of wetenschappelijke betrouwbaarheid) en omgekeerd evenredig met de W (werktijd nodig om de kennis te vergaren). In het OOS-model is R hoog, omdat de vraag tijdens het consult wordt gegenereerd. Deze is daardoor praktisch en patiënt- of artsgericht. V is hoog als men EBM-databanken gebruikt. W is laag, doordat de zoektijd kort is en bovendien de informatie direct beschikbaar is en onmiddellijk wordt toegepast in de klinische praktijk. Daardoor wordt de bruikbaarheid (B) van de informatieopbrengst bijzonder groot. Bij een kwaliteitsverbeteringsproject in onze huisartsengroepspraktijk registreerden wij 365 zoekopdrachten (OOS’en) tijdens de consultatie in aanwezigheid van de patiënt. Dit betekende 1 OOS per 8 patiëntcontacten. De gemiddelde duur van opzoeken en verwerken naar de patiënt toe bedroeg 7 min. In 8 op de 10 zoekopdrachten vonden wij een antwoord, wat bij 4 op de 10 nieuwe informatie opleverde en bij 2 op de 10 leidde tot verandering van de medische beslissing. Bij 5 op de 10 OOS’en werd de patiënt direct betrokken. OOS brengt patiënt, arts en beschikbaar bewijs samen.

Maastricht, april 2006,

Collegae Van Duppen et al. maken duidelijk dat er zeer veel kennis te vinden is. De nieuwe ontwikkelingen vormen ook een uitdaging. Het gaat erom dat wij zoeken naar effectieve en betrouwbare manieren om de beschikbare informatie te vertalen naar het individu. Dit vraagt om informatie over de ‘waarheid van nieuwe en oude informatie’. Omdat wij weten dat niet alles waar of zelfs bekend is, zal ‘risk assessment’ in de besliskunde een belangrijke rol moeten spelen. Als artsen moeten wij hiermee leren omgaan. Kortom, vele uitdagingen die de moeite waard zijn om de kwaliteit van zorg voor de patiënt te optimaliseren.