Een evolutionaire erfenis en biologische veroudering. Die combinatie lijkt de basis te vormen voor artrose. ‘Slijtage’ kunnen we schrappen in de patiëntcommunicatie. Deze onjuiste term ontmoedigt patiënten om te bewegen – en dat is nou juist dé remedie.
In Nederland heeft naar schatting 10-15% van de volwassenen boven de 60 jaar een vorm van artrose. Bij vrouwen ligt de prevalentie hoger. Naar verwachting zal het aantal patiënten stijgen van 1,2 miljoen naar circa 3 miljoen in 2050.1 Artrose is een chronische, invaliderende aandoening van synoviale gewrichten, waarbij veroudering de belangrijkste risicofactor is. Pijn en functieverlies zijn de kenmerkende symptomen. Behalve dat het persoonlijk lijden veroorzaakt, is artrose een van de belangrijkste oorzaken van arbeidsongeschiktheid. De directe zorgkosten voor alle artrosepatiënten bedragen jaarlijks ongeveer 1,1 miljard euro; de indirecte kosten zijn zelfs 4 tot 5 keer hoger (bron: ReumaNederland).
Patiënten met symptomatische artrose hebben een verhoogd risico op vroegtijdig overlijden. De pijn en functionele beperkingen als gevolg van artrose leiden vaak tot een inactieve leefstijl, wat bijdraagt aan de ontwikkeling van diverse andere ernstige chronische ziekten. Zo blijkt dat artrose het risico op cardiovasculaire mortaliteit met 50% verhoogt…
Artikelinformatie
Citeer dit artikel als
Artrose in beweging
Een belangrijke constatering door de auteurs is dat artrose geen gevolg is van normaal gebruik van een gewricht. Overbelasting door intensiteit van de (repeterende) beweging kan echter niet worden uitgesloten. Dat laatste is en werd kennelijk ook reeds bevestigd door een artikel in het NTvG met titel: “Meer artrose onder ex-atleten” 1)
De volksmond en artrosepatiënten hanteren echter niet de betekenis van “slijtage” zoals Van Dale omschrijft. Zij nemen als verklaring ook geen genoegen met repetitief microtrauma als causaal mechanisme voor artrose. Zij includeren met de term slijtage wel de intensiteitsbelasting van hun gewricht door abnormaal gebruik in geval van een uitgeoefend zwaar beroep of een langdurig beoefende sport. Juist deze inclusieve betekenis triggert bij patiënten de motivatie voor bewegingsbeperking; en dat is angst. Angst voor gerelateerde pijn, voor progressie van “de slijtage” en achteruitgang in mobiliteit. Door in de communicatie enkel de term “slijtage” te vervangen door “gewrichtsziekte” lijkt mij te kort door de bocht om de kritische patiënt te stimuleren het gewricht te blijven bewegen.
Ik neem de kort toegelichte buitenbocht. Het is de angst waarmee de patiënt al dan niet bewust heeft te dealen en angst gaat gepaard met een (autonome) fysieke stressreactie. Bij veel chronische aandoeningen, waaronder artrose, speelt deze onderliggende chronische stressreactie een centrale rol. Inmiddels is duidelijk dat de chronische stressreactie ofwel chronische stressstatus van de mens via het autonoom zenuwstelsel diverse bio systemen kan ontregelen zoals het centraal zenuwstelsel, het immuunsysteem met o.a. inflammatie als gevolg (artritis?), het hormoonstelsel en metabole processen (artrose?).
De acute reactie wordt beëindigd met ontlading van energie, vaak in de vorm van beweging. De chronische stressreactie is een opgestarte reactie die niet wordt beëindigd. Potentiële energie blijft achter en houdt het lichaam onder “spanning”. Dat is de feitelijke reden dat lichaamsbeweging gunstig is voor ieder mens of lichaamsdeel; dus ook voor de artrose- of cardiovasculair belaste patiënt. De abstracte vorm van de stressreactie is emotie, in dit geval angst voor de “slijtage”, gewrichtsziekte, het functieverlies of invaliditeit. Bij chronische aandoeningen, in het bijzonder waarbij geen fysiek substraat kan worden aangetoond (er bestaat tenslotte voor artrose een lage correlatie tussen pijnklachten en radiologische afwijkingen), speelt nog een ander stresseffect en dat is centrale sensitisatie. Dit verklaringsmodel is zelfs specifiek onderzocht bij artrose patiënten. 2). Lokale pijn wordt hierbij centraal versterkt in een functie lus van pijn naar angst (stressreactie), en visa versa; een klinisch fenomeen op de pijnpoli.
Deze buitenbocht heb ik genomen om te benadrukken dat chronische stress, in dit geval angst, de versterker kan zijn van pijn en andere klachten. Mijn suggestie voor een beter communicatieconcept in plaats van het fysiek mechanisme als “slijtage” of gewrichtsziekte te benoemen, is het abstracte begrip stress uit te leggen in relatie tot de klachten en prognose. Dit past ook beter in het bio-psycho-sociaal model.
1) Meer artrose onder ex-atleten Ned Tijdschr Geneeskd. 2014;158:C2257
2) Lluch E, Torres R, Nijs J, Van Oosterwijck J. Evidence for central sensitization in patients with osteoarthritis pain: a systematic literature review. Eur J Pain. 2014;18:1367-75. doi:10.1002/j.1532-2149.2014.499.x . Medline
Antwoord op reactie
Graag geef ik een reactie op de ingezonden reactie van Eduard Ariens
Het klopt zeker dat ex-atleten een verhoogd risico op artrose hebben, maar dit hangt met name samen met de grotere incidentie van gewrichtstrauma, zoals een gescheurde voorste kruisband. Dit leidt tot een zes tot acht maal grotere kans op het ontwikkelen van knieartrose dan bij mensen zonder knietrauma. Echter er zijn duidelijke aanwijzingen dat na een kruisbandscheuring niet extra belasting van kraakbeen leidt tot artrose maar juist onderbelasting (1). Ook de ontstekingsreactie in de knie na een trauma draagt bij aan het ontwikkelen van artrose.
Pijn is een belangrijke drijfveer voor bewegingsbeperking, en kinesiofobie, maar zeker ook de communicatie over een aandoening heeft invloed. Ook de kans voor verdere slijtage van het gewricht, naast de pijn, speelt een rol. Bewegen is een bewezen effectieve therapie om symptomen van artrose, onder andere pijn, te verminderen. Of belasten van een artrotisch gewricht extra schade toebrengt aan een gewricht is een langlopende discussie in de artrosewereld. Echter het wordt steeds duidelijke dat dit niet het geval is, behalve mogelijke in patiënten met een hoge BMI (groter dan 31)(2). In patiënten met een gezonder gewicht worden zelfs positieve effect gevonden op de structurele verandering in een artrotisch gewricht. Ook moet in acht worden genomen dat voor mensen met een zwaar fysiek beroep artrose een veel grotere impact kan hebben dan in mensen zonder fysiek beroep. Over artrose communiceren als slijtage is zeker geen positieve stimulans om voldoende te bewegen.
Dat chronische stress een ontregelend effect kan hebben op lichaamsprocessen en hoe klachten worden ervaren wordt steeds duidelijker. Pijn is een complex proces, zeker een patiënten met chronische pijn, zoals bij artrose, en centrale sensitisatie is hierbij betrokken. Echter dat het belangrijkste effect van lichaamsbeweging het vrijmaken is van potentiële energie is, zoals wordt gepostuleerd in de reactie van Eduard Ariens, kan ik niet onderschrijven. Wel ben ik het volledig eens met de opmerking dat chronische stress de versterker kan zijn van pijn en andere klachten.