Cortisol en het syndroom van Cushing
Open

Labquiz
01-03-2012
Judith A.P. Bons, Bas Havekes en Paul P.C.A. Menheere

 

Casus 1

Patiënt A, een 66-jarige man, wordt verwezen naar de internist in verband met oedeem aan benen en vermoeidheid. Hij is bekend wegens diabetes mellitus type 2, obstructief slaapapneusyndroom en hij heeft een onderwandinfarct van het hart doorgemaakt. Bij lichamelijk onderzoek worden geen hematomen op de benen waargenomen, maar er is wel sprake van een dunne huid en verminderde spierkracht. Patiënt is 8 kg aangekomen in 1 jaar tijd. Laboratoriumonderzoek laat het volgende zien (referentiewaarden tussen haakjes): cortisolconcentratie in de urine: 243 nmol/24 h, bij herhaling van de meting: 260 nmol/24 h (30-230), cortisolconcentratie in het serum na een suppressietest met dexamethason 1 mg: 77 nmol/l, na herhaling van de test: 102 nmol/l (≤ 50), concentratie adenocorticotroop hormoon (ACTH): 46 ng/l (10-60) en concentratie thyroïdstimulerend hormoon (TSH): 1,1 mU/l (0,4-3,5).

Wat is uw waarschijnlijkheidsdiagnose? Kies één van de onderstaande mogelijkheden.

  • 1a De ziekte van Cushing

  • 1b ACTH-onafhankelijk syndroom van Cushing

  • 1c Decompensatio cordis

  • 1d Hypothyreoïdie

Casus 2

Patiënt B, een 64-jarige man, wordt verwezen naar de Spoedeisende Hulp in verband met een ernstige hypokaliëmie. Hij had sinds enkele weken hypertensie en vochtretentie. De echtgenote van patiënt zag de afgelopen 12 weken een duidelijke gedragsverandering bij haar man. Het beeld lijkt sterk progressief. Bij laboratoriumonderzoek wordt het volgende gezien (referentiewaarden tussen haakjes): kaliumconcentratie: 1,7 nmol/l (3,6-5,0) en cortisolconcentratie in de urine: 30.200 nmol/24 h (30-230).

Wat is uw waarschijnlijkheidsdiagnose? Kies één van de onderstaande mogelijkheden.

  • 2a De ziekte van Cushing

  • 2b Ectopische ACTH-productie

  • 2c ACTH-onafhankelijk syndroom van Cushing

  • 2d Bijwerking van diuretica

Literatuur

  1. Gardner DG, Shoback D. Greenspan’s basic & clinical endocrinology. 8th ed. New York: McGraw-Hill; 2007.

  2. Isidori AM, Kaltsas GA, Pozza C, et al. The ectopic adrenocorticotropin syndrome: clinical features, diagnosis, management, and long-term follow-up. J Clin Endocrinol Metab. 2006;91:371-7. Medline doi:10.1210/jc.2005-1542

  3. Newell-Price J, Bertagna X, Grossman AB, Nieman LK. Cushing’s syndrome. Lancet. 2006;367:1605-17. Medline doi:10.1016/S0140-6736(06)68699-6

  4. Findling JW, Raff H. Screening and diagnosis of Cushing’s syndrome. Endocrinol Metab Clin North Am. 2005;34:385-402 Medline. doi:10.1016/j.ecl.2005.02.001

  5. Newell-Price J. Diagnosis/differential diagnosis of Cushing’s syndrome: a review of best practice. Best Pract Res Clin Endocrinol Metab. 2009;23(Suppl 1):S5-S14. Medline doi:10.1016/S1521-690X(09)70003-X

  6. Arnaldi G, Angeli A, Atkinson AB, et al. Diagnosis and complications of Cushing’s syndrome: a consensus statement. J Clin Endocrinol Metab. 2003;88:5593-602. Medline doi:10.1210/jc.2003-030871

  7. Nieman LK, Biller BM, Findling JW, et al. The diagnosis of Cushing’s syndrome: an Endocrine Society Clinical Practice Guideline. J Clin Endocrinol Metab. 2008;93:1526-40. Medline doi:10.1210/jc.2008-0125

  8. Newell-Price J. Cushing’s syndrome. Clin Med. 2008;8:204-8. Medline

  9. Orth DN. Cushing’s syndrome. N Engl J Med. 1995;332:791-803. Medline doi:10.1056/NEJM199503233321207

  10. Thomson S, Koren G, Fraser LA, Rieder M, Friedman TC, Van Uum SH. Hair analysis provides a historical record of cortisol levels in Cushing’s syndrome. Exp Clin Endocrinol Diabetes. 2010;118:133-8. Medline doi:10.1055/s-0029-1220771

  11. De Bos Kuil MJ, Endert E, Fliers E, Prummel MF, Romijn JA, Wiersinga WM. Establishment of reference values for endocrine tests. I: Cushing’s syndrome. Neth J Med. 1998;53:153-63. Medline doi:10.1016/S0300-2977(98)00079-5

  12. Pecori Giraldi F, Ambrogio AG, De Martin M, Fatti LM, Scacchi M, Cavagnini F. Specificity of first-line tests for the diagnosis of Cushing’s syndrome: assessment in a large series. J Clin Endocrinol Metab. 2007;92:4123-9. Medline doi:10.1210/jc.2007-0596

  13. Ricos C, Alvarez V, Cava F, Garcia-Lario JV, Hernandez A, Jimenez CV, et al. Current databases on biological variation: pros, cons and progress. Scand J Clin Lab Invest. 1999;59:491-500.

  14. Jubiz W, Meikle AW. Alterations of glucocorticoid actions by other drugs and disease states. Drugs. 1979;18:113-21. Medline doi:10.2165/00003495-197918020-00003

  15. Qureshi AC, Bahri A, Breen LA, et al. The influence of the route of oestrogen administration on serum levels of cortisol-binding globulin and total cortisol. Clin Endocrinol (Oxf). 2007;66:632-5. Medline doi:10.1111/j.1365-2265.2007.02784.x