Er is maar weinig nodig om van aardige, goedwillende mensen agressieve, wrokkige naarlingen te maken. Sociale uitsluiting werkt snel en doeltreffend, zo blijkt uit een reeks experimenten van Seth Gitter en Roy Bannister van de Florida State University. Zij berichten hierover in de Journal of Personality and Social Psychology (2009;96:45–59).

In een uitgebreide serie experimenten gaven de sociaal psychologen hun proefpersonen (meestal vrouwelijke studenten) telkens al dan niet het gevoel dat zij zojuist waren afgewezen. In het ene experiment kregen de slachtoffers bijvoorbeeld te horen dat iemand niet met hen wilde samenwerken bij het maken van een video, in een ander dat uit de zojuist afgenomen karaktertest bleek dat zij niet in staat tot volwassen relaties waren.

Vervolgens keken de onderzoekers of de gesuggereerde afwijzing betekenis had voor stemming en agressie. Daar zijn in de sociale psychologie standaardtests voor, zoals het associëren van betrekkelijk neutrale woorden als ‘stok’ en ‘rood’ met agressieve woorden als ‘bloed’ en ‘wond’. Of zij kregen de macht iemand beentje te lichten bij een sollicitatie.

Steevast bleek dat de stemming van de verworpenen niet anders was dan die van de proefpersonen in de controlegroep, maar wel dat hun woede en agressie naar de oppervlakte waren gejaagd. ‘Uitgestotenen bezien de wereld door een met bloed gekleurde bril’, noemen de onderzoekers het. ‘Sociaal uitgestotenen vinden gemakkelijk woorden die met geweld en agressie te maken hebben, en zien anderen als antagonistisch en vijandig.’ Neutraal gedrag van mensen die niets met de uitsluiting te maken hebben, wordt eerder als onvriendelijk of asociaal geïnterpreteerd en afgestraft.

De onderzoekers lijken zelf verbaasd over wat zij teweegbrachten: ‘Hoewel het misschien verontrustend is te zien hoe gemakkelijk de uitgestoten deelnemers hun normale neiging tot samenwerking en prosociaal gedrag loslieten, is het ook bemoedigend dat wij begrijpen waarom ze agressief werden’, besluiten zij.